İsrail ve Hamas ortasında ateşkesin sağlanması ve rehinelerin değişimini içeren mutabakat, 9 Ekim günü yani çatışmanın başlamasından 2 sene 2 gün sonra sağlanmış oldu.
60 binden fazla Filistinli sivil can kaybı, 160 bine yakın yaralı ve büsbütün tahrip edilmiş bir Gazze bırakan çatışmanın muahede ile sonuçlanması süreci kolay olmadı.
İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu’nun iç siyasetteki baskılardan ve bilhassa hakkındaki yolsuzluk tezlerini içeren yargısal süreçlerden kaçabilmek için Gazze’ye askeri operasyonu mazeret olarak kullanması ve çatışmayı bölge ülkelerine yayma stratejisi muahede sürecinin gecikmesinin en kıymetli nedenleri ortasında idi.
Ancak son devirde yaşanan birçok gelişme Netanyahu’nun çatışmayı daha da uzatmasını engelledi ve tarafların ateşkes mutabakatının önünü açtı.
Bunların başında “Trump etkisini” saymak yanlış olmayacak.
TRUMP KENDİ PLANIYLA DEVREDE
20 Ocak’ta misyona geldiğinde Rusya-Ukrayna savaşı ile İsrail-Hamas çatışmasını sona erdirmenin öncelikleri ortasında olduğunu vurgulayan Trump, birinci 6 ayda bu iki hususta hiçbir ilerleme elde edemedi.
Uluslararası prestijinin zedelendiğini düşünen Trump, Ağustos ayında Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile yaptığı doruktan de hiçbir sonuç alamayınca tüm yükünü İsrail-Hamas çatışmasının sonlanmasına verdi.
Damadı Jared Kushner ve Özel Temsilcisi Steve Witkoff’un Temmuz ayından bu yana taslağını yaptığı barış mutabakatı metni Trump’ın Netanyahu ve önde gelen Müslüman ülke önderleriyle müzakeresinin yerini oluşturdu.
Bu süreçteki en kritik görüşme 23 Eylül’de New York’ta yapıldı. Trump, ortalarında Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın da yer aldığı 8 Müslüman ülke başkanına barış planını sundu ve ateşkes için birlikte çalışma kararlılığını ortaya koydu.
Trump’ın misyona geldiği birinci aylarda “Gazze rivierası” yaratma üzere fikirlerden koptuğunu, Filistinlileri zorla yerinden etme üzere uygulamalara girişmeyeceğini gösteren barış planı, muğlaklıklar içerse de temel hedefleri açısından kabul edilebilir olduğu için bu ülkeler tarafından desteklendi.
Hamas’ın Müslüman ülkelerce ikna edilmesi ve Gazze’de savaş sonrası sürecin etkin formda planlanması için başta Katar, Mısır ve Türkiye’ye güvendiğini kaydeden Trump, 29 Eylül’de bir ortaya geldiği Netanyahu’nun da ateşkesi genel manada kabul etmesini sağladı.
Trump’ın yalnızca barışın sağlanması değil barışın korunması sürecinde de devrede olacağını iletmesi de tarafların adım atmasını kolaylaştıran bir unsur oldu. Amerikan Başkanı, göreve geldiğinden bu yana en kıymetli başarısı olarak kullanacağı bu “barış hikayesinin” bozulmasına müsaade vermeyeceğini de taraflara hissettirerek sürecin devamlılığını sağlama arayışında.
TRUMP’IN BATI ŞERİA ÇIKIŞI
Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın bir röportajında dediği üzere Trump’ın 23 Eylül toplantısında İsrail’in Batı Şeria’yı işgal etmesine müsaade vermeyeceği garantisi vermesi, müzakerelerin sonuç alıcı bir sürece girmesi açısından dönüm noktasını oluşturdu.
Amerikan Başkanı, bu çıkışıyla Netanyahu ve İsrail çok sağının “Filistinsizleştirme” siyasetlerini da benimsemeyeceğini gösterdi. ABD her ne kadar Filistin Devleti’ni tanımasa da Trump planı, Filistinlilere ilişkin toprakları tanımlaması ve idaresini kabul etmesi açısından değer taşıdı.
ULUSLARARASI BASKI İSRAİL’İ KÖŞEYE SIKIŞTIRDI
Ancak Trump’ın Netanyahu üzerindeki tesirini sonuç alıcı hale çeviren olgu ise İsrail’in giderek artan memleketler arası baskı karşısında büsbütün yalnızlaşması ve köşeye sıkışması oldu.
22 Eylül’de başlayan BM Genel Kurulu, İsrail’in tarihte hiç olmadığı kadar yalnızlaştığını göstermesi açısından tarihe geçti. Fransa ve İngiltere liderliğinde birçok Batılı ülkenin Filistin Devleti’ni tanıması ve iki devletli tahlil dışında bir seçeneği kabul etmediklerini açıklaması siyasi baskının sonuç vermesine de yol açtı.
Uluslararası Ceza Mahkemesi’nin insanlığa karşı işlenen hatalardan ötürü Netanyahu hakkında yakalama kararı vermesi, İsrail ordusunun Gazze’de yaptıklarının “soykırım” olarak tanımlanması üzere gelişmeler de İsrail açısından Gazze operasyonunda yolun sonuna gelindiğini gösterdi.
Küresel Sumud Filosu üzere teşebbüslerin yanı sıra dünyanın her yerinde İsrail’in protesto edilmesi, birçok sanat, spor ve kültürel faaliyetten dışlanması da milletlerarası baskının boyutunu göstermesi açısından değerli oldu.
KATAR TAARRUZUYLA KIRMIZI ÇİZGİYİ AŞTI
İsrail’in 9 Eylül’de Katar’da müzakere halindeki Hamas heyetine düzenlediği askeri hücum, ABD açısından “sınırların aşılması” olarak görüldü ve Trump’ın güçlü reaksiyonuna neden oldu.
Mevcut çatışmanın yayılarak sürmesini siyasi bir strateji olarak kullanan Netanyahu, son periyotta Yemen, Lübnan, Suriye ve İran’a karşı askeri hücumlar düzenlemiş ve ABD’yi de yanına çekmeye çalışmıştı.
Ancak İsrail Başbakanı, ABD’nin en yakın müttefiklerinden olan Katar’a düzenlediği akınla çatışmayı yayma stratejisinde de sona gelmiş oldu. Netanyahu, 29 Eylül görüşmesi sırasında Katar Emiri’nden özür dilemek zorunda kaldı be bir daha tekrarlanmayacağı kelamını de verdi.
Trump’ın da bu kelamın ardında olduğunu belirtmesi ve garanti vermesi, kendi ismiyle anılan barış planının Müslüman önderler tarafından daha fazla kabul görmesi ve sonuca ulaştırılması açısından kıymetli oldu.
HAMAS DA BASKIYA MARUZ KALDI
Gazze’de 7 Ekim 2023’ten bu yana süren askeri çatışmanın geldiği kademe da İsrail ve Hamas açısından durumun devam ettirilmesini olanaksız hale getirdi.
İsrail Genelkurmay Başkanlığı’nın aylar öncesinden Gazze’de istek edilen hedeflere ulaşıldığını, askeri harekatın daha fazla uzamasının fayda getirmeyeceği tavsiyesinde bulunduğu İsrail basınında yer alan haberler ortasındaydı.
Hamas, uzun müddettir ateşkese hazır olduğunu lakin İsrail’in tavrından ötürü bu noktaya varılamadığını kaydediyordu. İdare takımının değerli kısmını yitiren Hamas da Filistinlilerin giderek artan baskısı altındaydı.
Özellikle Trump Planı’nın ortaya çıkmasının yarattığı umut Filistinlilerin de Hamas’ın kabul etmesini sağlamak için devreye girmesine neden oldu. Bunun yanı sıra Mısır, Katar ve Türkiye’nin faal devreye girmesi ve planda muğlaklıkların giderilmesi açısından yapan rol oynamaları da Hamas’ın planı kabul etmesini sağlamasında sayılan ögeler ortasında yer aldı.
