Dört kıta, apayrı coğrafyalar ve ortak bir hiddet… Dünya, toplumların yerleşik düzenle ve güç sahipleriyle bağının koptuğunu gösteren gelişmelere sahne oluyor.
25 Ekim’de Sırbistan’da öğrenciler, iki yılı aşkın kesintisiz sürdürdükleri kitlesel protestoların akabinde iktidarı sandıkta devirmeyi başardı.
Aynı gün Brezilya’da Lula da Silva, çetin geçen ikinci cinste dört milyondan fazla oy farkıyla dördüncü devrine imza attı. Fransa’da ve Hindistan’da gençlerin başını çektiği protestolar iktidarları zorlarken, 3 Kasım’da ABD’de Demokratlar Kongre’nin iki kanadında da üstünlüğü sağladı.
Olayların fitilini ateşleyen faktörler birinci bakışta farklı: Yolsuzluk skandalları, ağır çalışma saatleri, bir tren istasyonunun çökmesi, okulların şartları, sızdırılan imtihan soruları… Yüzeyi kazıyınca birebir soru çıkıyor: “Bedeli daima kim ödüyor, sorumlular sebep hesap vermiyor? Politikler sebep servet sahipleriyle kol kola?”
Sırbistan’da reaksiyonun fitilini, 2024’te Novi Sad’da tren istasyonunun saçağının çökmesi ve 16 kişinin mevti ateşledi. Yolsuzluğun ve ihmalin simgesi sayılan olay, öğrencilerin başını çektiği aksiyonları tetikledi. Sağcı popülist Aleksandar Vucic’in erken seçimdeki hezimeti sokaklarda kutlandı.
Brezilya’da sağ aday birinci tipi önde bitirmişti, ikinci çeşitte istikrarlar değişti. Lula, hayat pahalılığından yakınan ve toplumsal programların kısılmasından tasa eden kitleleri harekete geçirerek kazandı.
Hakkında para aklama soruşturması bulunan aşırı sağcı rakibi Flavio Bolsonaro, yenilgiyi kabul etmeyip Yüksek Mahkeme’nin yasağına karşın Miami’ye kaçtı. Lula da ABD seçimlerinin akabinde Bolsonaro’nun Trump’a “kötü şans” getirdiğini söyleyip dalga geçti.
ABD’de seçmenler, Demokratlara verdikleri oylarla İran savaşına hayır dedi. Anketlere nazaran Amerikalıların yaklaşık yüzde 60’ı savaşı yanlış buluyor; Başkan Yardımcısı Vance bile “Kaybetmemizin sebebi savaş” dedi. Yapılan çıkış anketleri de seçmenlerin yolsuzluğu ve hayat pahalılığını belirleyici gördüğünü ortaya koyuyor.
Teknoloji devleri Nvidia ve Apple’ın 25’er milyon dolar bağışladığı Beyaz Saray balo salonu ise kopukluğun simgesi güya.
Gelelim sokaklara. Hindistan’da öğrenci aksiyonları, Modi liderliğindeki Hindu milliyetçisi BJP iktidarında çatlak yarattı.
Temmuzda başlayan protestolar Eğitim Bakanı’nı istifaya zorladı; Z jenerasyonunun seçmen listesi revizyonuna karşı aksiyonları sürüyor. Öfkenin kaynağı net: işsizlik, sızdırılan imtihan soruları ve Modi’ye yakın olduğu öne sürülen varlıklı iş insanlarının devlet üzerindeki nüfuzu.
Fransa’da fitili, Paris’in fakir banliyölerindeki liseler ateşledi. Hareketler kısa müddette eşitsizliğe karşı ulusal bir harekete dönüştü.
Oy pusulasıyla da protestoyla da yurttaşlar tıpkı bildirisi veriyor: Yönetenlerin dokunulmaz sayıldığı, yükün daima sıradan yurttaşın sırtına bindiği tertip artık sürdürülemez.
