Bilim insanları, evcil kedilerde yüzyılı aşkın müddettir devam eden bir gizemi çözerek turuncu kedilerin neden büyük ölçüde erkek olduğunu ortaya çıkardı.
Araştırmacılar, kedilerin turuncu renginden sorumlu olan genetik sistemin X kromozomundaki beklenmedik bir moleküler anahtardan kaynaklandığını belirledi.
Bu sürecin, memeliler ortasında daha evvel gözlemlenmemiş bir biyolojik işleyiş olduğu belirtiliyor.
RENK GENİ X KROMOZOMUNDAKİ UFAK BİR SİLİNMEDEN KAYNAKLANIYOR
ZME Science haber portalına nazaran, Stanford Üniversitesi Tıp Fakültesinden genetikçi Dr. Chris Kaelin liderliğindeki takım, turuncu tüylerin kökenini kedilerin X kromozomundaki çok küçük bir silinmeye kadar takip etti.
Bu genetik değişiklik, pigment üreten hücrelerde olağanda faal olmayan Arhgap36 genini aktifleştiriyor.
Söz konusu gen, melanin üretiminin son etabını bozarak koyu pigmentlerin oluşumunu engelliyor ve bunun yerine parlak turuncu rengin ortaya çıkmasını sağlıyor.
Dr. Kaelin, yaptığı açıklamada, “Yüzyılı aşkın müddettir kedilerdeki turuncu tüy rengi, bilinen genetik kuralların bir istisnası olarak görülüyordu” dedi.
Bunun yanı sıra Daily Star gazetesinin aktardığına nazaran araştırmacılar, rengin nedeninin kusurlu bir pigment geni olmadığını, olağanda aktif olmayan bir genin yanlış yerde devreye girmesi olduğunu saptadı.
Kaelin, bunun pigment hücrelerine mahsus “çok olağandışı bir gen yanlış ifadesi” olduğunu vurguladı.
Turuncu rengin genetik pozisyonu, birden fazla turuncu kedinin neden erkek olduğunu da açıklıyor. İlgili gen X kromozomunda yer alıyor.
Erkek kediler bir X ve bir Y kromozomuna (XY) sahip olduğu için turuncu rengi göstermek ismine genin sadece tek bir kopyasına muhtaçlık duyuyor.
Dişi kediler ise iki X kromozomuna (XX) sahip olduklarından, büsbütün turuncu olabilmeleri için genin iki kopyasına birden sahip olmaları gerekiyor.
Genin sadece bir X kromozomunda bulunması durumunda ise gelişim sürecindeki rastlantısal X inaktivasyonu, tüylerde turuncu ve siyah bölgelerin karışmasına yol açıyor. Böylelikle bilinen “tekir” ya da “kaliko” desenleri oluşuyor.
MEKANİZMA BAŞKA MEMELİLERDEN FARKLI İŞLİYOR
Diğer memelilerde sarı ya da turuncu tonlar ekseriyetle cinsiyet kromozomlarından bağımsız pigment genleriyle oluşurken, evcil kedilerde bu özellik X kromozomuna bağlı ender bir mutasyonla ortaya çıkıyor.
Kaelin ve takımı, geçmişte mümkün olmayan ileri genomik tekniklerle hem turuncu hem de turuncu olmayan kedilerden toplanan DNA örneklerini inceledi.
Elde edilen datalar, Arhgap36 geninin yakınında yer alan küçük bir silinmenin, pigment hücrelerinde bu geni faal hale getirdiğini gösterdi.
Genin bu yanılgılı aktifliği, koyu pigment sentezini kesintiye uğratarak turuncu rengi görünür kılıyor.
Araştırmaya nazaran Arhgap36 geni, daha evvel hiçbir hayvan cinsinde tüy rengini belirleyen bir faktörle ilişkilendirilmemişti. İnsanlarda bu genin gelişimsel sinyal yollarında vazife aldığı ve birtakım nöroendokrin tümörlerle temaslı olduğu biliniyordu.
Bu nedenle genin pigmentasyonla temasının keşfi, bilim insanları açısından şaşırtan bir bulgu oldu.
TURUNCU GENİN DAVRANIŞLA BİR İLGİSİ YOK
Halk ortasında turuncu kedilerin daha yaramaz yahut toplumsal olduklarına dair yaygın bir inanç bulunsa da, araştırmacılar Arhgap36’nın davranışla alakalı olduğuna dair hiçbir delil bulamadı.
Ekip, beyin, kalp, böbrek ve böbrek üstü bezi dokularında yaptığı testlerde turuncu ve turuncu olmayan kediler ortasında bir fark tespit etmedi.
Mutasyonun tesirinin sırf pigment hücreleriyle hudutlu olduğu düşünülüyor.
Bilim insanları, Orta Çağ’a ilişkin 12. yüzyıldan kalma kaliko kedi tasvirlerinin, bu X kontaklı genin kedilerin evcilleştirilmesinin erken periyotlarından beri var olduğuna işaret ettiğini belirtiyor.
Araştırmacılara nazaran yeni olan, genin nasıl çalıştığının anlaşılması. Sıkıntı, bir pigment geninin bozulması değil; beklenmedik biçimde devreye giren farklı bir genin tekrar işlevlendirilmesi.
