KKTC’de cumhurbaşkanı değişikliği akabinde yeni periyoda girilmesine rağmen muhtemel müzakere sürecinin başlayabilmesi için Kıbrıs Rumları’nın adanın egemenliğini ve zenginliklerini Kıbrıs Türkleri’yle paylaşmaya hazır olması gerekiyor.
KKTC’de 19 Ekim’de yapılan cumhurbaşkanlığı seçimlerini Cumhuriyetçi Türk Partisi (CTP) adayı Tufan Erhürman’ın kazanmasının akabinde cevabı en çok aranan soruların başında Kıbrıs meselesinin tahlili için yeni bir müzakere sürecinin başlayıp başlamayacağı oldu.
Kıbrıs Türk ve Kıbrıs Rum toplumlarının yanı sıra Türkiye ve Yunanistan’da da karşılığı aranan bu sorunun sıkça sorulduğu yerler arasına Avrupa Birliği ve öteki önde gelen Avrupa başşehirlerinin girmesi de sürpriz olmadı.
Bunun en kıymetli nedeni ise Erhürman’ın Kıbrıs sıkıntısının tahliline ait olarak bir evvelki Cumhurbaşkanı Ersin Tatar’a oranla daha esnek bir telaffuz kullanması ve seçimlerin akabinde yeni bir devrin başlamış olması.
Yeni müzakere sürecinden genel olarak kastedilen BM liderliğinde ve BM Güvenlik Konseyi’nin ilgili kararlarında belirtilen parametreler doğrultusunda Kıbrıs Türk ve Kıbrıs Rum toplumlarının üzerinde uzlaşacağı bir mutabakata ulaşmak.
Kıbrıs Türk ve Kıbrıs Rum taraflarının 1970’lerin sonundan bu yana gerçekleştirdiği müzakerelerin tabanını oluşturan bu parametreler tarafların siyasi eşitliğine dayalı iki kesitli, iki toplumlu bir federasyon kurulmasını öngörüyor.
Ancak Kıbrıs Rum tarafının 2004 ve 2017’de federal tahlili içeren planları kabul etmemesi, Türkiye ve Kıbrıs Türk tarafının bir daha bu parametreler üzerinden müzakereye başlamama kararını almasına neden oldu.
2020’de KKTC cumhurbaşkanlığına seçilen Tatar, 2021’de BM’ye verdiği teklifler paketinde Ankara tarafından da desteklenen iki devletli tahlil fikrini gündeme getirdi ve bir daha federal tahlili müzakere etmeyeceklerini kayda geçirdi.
BM Genel Sekreteri Antonio Guterres’in son iki senede artan gayretlerine rağmen Kıbrıs Rum ve Kıbrıs Türk tarafları ortasında muhtemel bir tahlile ait ortak bir yer oluşmaması yeni bir BM müzakere sürecinin başlamasına pürüz oldu.
Görev mühleti 2026 sonunda sona erecek olan Guterres’in tahlil için son bir teşebbüste daha bulunmak istediği biliniyor.
YENİ CUMHURBAŞKANI KIBRIS TAHLİLİ İÇİN NASIL BİR VİZYON SEGİLİYOR?
Cumhurbaşkanı Erhürman’ın hem seçim kampanyası sırasında hem de seçimlerin akabinde yaptığı açıklamalar, Ersin Tatar’ın Kıbrıs sıkıntısına ait izlediği siyasetlerin değişeceğine işaret ediyor.
Ancak bu siyaset değişikliğinin Kıbrıs Türk toplumunun beklentileri ve bu tarihe kadar yapılan müzakerelerden elde edilen tecrübeleri dışlamayacağı öngörülüyor.
Erhürman, 24 Ekim’de yapılan evre teslim merasiminde bu bahse değinirken, kavramlardan çok içeriğe odaklandığını, bunun da temelinde Kıbrıs Türkleri’nin siyasi egemenliğinin sağlanması olduğunu kaydetti.
Yeni Cumhurbaşkanı, “Biliyorum ki insanlarımızdan federasyon diyenler de, iki devlet diyenler de az evvel söylediklerim konusunda, Kıbrıs Türk halkının bu adadaki iki eşit kurucu ortaktan biri olduğu konusunda ve bu adanın etrafındaki her ne varsa onun ortağı olduğu konusunda hangi fikirde olursa olsun, biliyorum ki halkımız tam manasıyla hemfikirdir,” tabirleriyle de bu görüşünü lisana getirdi.
Erhürman’ın “eşit kurucu ortak” tabiri, 2004’te Kıbrıs Rum tarafınca reddedilen Annan Planı’nın “iki kurucu devlet” tarafından oluşturulacak yeni Birleşik Kıbrıs Cumhuriyeti sürecini anımsatması açısından kıymetli.
Ancak Erhürman’ın yeni bir müzakere sürecinin başlatılması için değerli şartları da var.
Olası müzakerelerin açık uçlu olmaması için kesin bir takvimle sonlandırılması, sonuç odaklı olması ve Kıbrıs Rum tarafının tekrar reddetmesi durumunda mevcut statükoya dönülmeyeceğinin garantisi olmadan bu sürecin manalı olmayacağını kaydeden Erhürman, Türkiye’nin garantörlüğünün de sorgulanamayacağı da vurguluyor.
SÜREÇ ANKARA İLE BELİRLENECEK
Yeni Cumhurbaşkanı’nın iletileri ortasında en güçlü vurgu ise bundan sonraki tüm sürecin Türkiye ile birlikte planlanıp yürütülecek olması.
2018-2019 yıllarında KKTC’de başbakan olarak misyon yapan ve o periyotta Ankara ile çalışan Erhürman, “Türkiye Cumhuriyeti ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti ortasındaki ilgiler öbür rastgele iki devlet ortasındaki bağlarla kıyaslamayacak derecede özeldir. Bugüne kadar hiçbir cumhurbaşkanımız, müzakere süreçlerini ve Kıbrıs sorunu ve dış siyasetle ilgili başka süreçleri Türkiye Cumhuriyeti ile istişare etmeden yürütmemiştir,” sözleriyle kendisinin de tıpkı yolu izleyeceğini kaydetti.
Erhürman’ın Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile yakında yapacağı görüşmenin hem Türkiye-KKTC alakaları hem de Kıbrıs sorunu açısından değerli bir başlangıç olacağı öngörülüyor.
Seçimlerden sonra Ankara’dan yapılan açıklamalar da tarafların birlikte çalışacağını gösteriyor. Cumhurbaşkanı Erdoğan da Körfez tipi dönüşünde KKTC ile ilgilerin tıpkı biçimde ilerletileceğini, süreci Erhürman’la yapacağı birinci görüşmede ele alacağını kaydetti.
ANKARA’DA SÜRECİ YAKINDAN İZELEMEYE DEVAM EDİYOR
Ankara’nın seçim sonrası açıklamalarında Kıbrıs probleminin tahliline ait bir sinyal vermemesi dikkat çekti. Sadece Dışişleri Bakanlığı açıklamasında Türkiye’nin adanın “gerçeklerine” uygun formda KKTC’ye katkıda bulunmaya devam edeceği vurgusu yapıldı.
Ankara, son devirde kullandığı bu tabirle adada iki farklı halk ve idare olduğunu vurguluyor ve bulunacak tahlilin bu gerçeğe uygun olması gerektiğini kayda geçiriyor.
Ancak Erhürman’ın seçilmesinin akabinde yeni bir durum değerlendirmesi yapılması beklentiler ortasında. KKTC Cumhurbaşkanı’nın Ankara ziyareti bu açıdan da ehemmiyet taşıyor.
Kıbrıs probleminin Doğu Akdeniz hidrokarbon kaynaklarının paylaşımı, Türk-Yunan münasebetlerine tesiri ve Türkiye-AB sürecindeki birçok mevzuyu yakından etkiliyor olması Ankara’nın bu süreçteki yaklaşımının çok boyutlu bir tahlilden sonra netleştirmesini gerektiriyor.
Ankara açısından Kıbrıs Rum kesiti kadar AB’nin de bu süreçte siyasetlerini gözden geçirmesi büyük kıymet taşıyor. AB’nin ve önde gelen üyelerinin statükonun kırılması için Kıbrıs Rumları’na baskı yapmaları Ankara’nın uzun müddettir lisana getirdiği lakin karşılık bulmayan talepleri ortasında.
RUM-YUNAN TARAFI NASIL BAKIYOR?
Kıbrıs Rum Kesiti ve Yunanistan da KKTC seçimlerini yakından izleyen ülkeler ortasında yer aldı.
Kıbrıs Rum lideri Nikos Hristodulides, seçimlerin akabinde yaptığı açıklamada, federasyon temelli görüşmelere hazır olduklarını kaydederken, Kıbrıs Türk tarafının kabul etmesi durumunda 2017’de Crans Montana’da bırakılan yerden müzakerelerin başlayabileceği davetinde bulundu.
Kıbrıs Rum bölümü, 2017’de Kıbrıs Türkleri’nin siyasi eşitliğinin yanı sıra Türkiye’nin garantörlüğüne de karşı çıkmış ve son anda masadan ayrılmıştı.
Kıbrıs Rum tarafının klasik siyasetinin değişmediği, Kıbrıs Türkleri’ni mevcut Kıbrıs Cumhuriyeti altında bir azınlık küme olarak pozisyonlandırmak istediği biliniyor.
Bunun da ötesinde Kıbrıs Rum Bölümü ve Yunanistan, Türkiye ile meselelerini daha bölgesel bir tabana yaymak ve izole etmeye dönük siyasetlerini da sürdürüyorlar.
Doğu Akdeniz’de bu politikayı yıllardır uygulayan Rum-Yunan tarafının İsrail ile ilgilerini askeri boyuta taşıma ve silahlanma arayışlarına sürat vermeleri de Ankara’nın dikkatinden kaçmayan gelişmeler.
Kıbrıs Rum Kesimi’nin -Yunanistan’la birlikte- Doğu Akdeniz’de Türkiye ve Kıbrıs Türk çıkarlarını minimize etmeye çalışması, AB ve öbür kurumları buna ortak etmeye devam etmesi Kıbrıs meselesinin tahlili konusunda istekli olmadığını ortaya koyması açısından değerli bir gösterge olarak bedellendiriliyor.
