ABD idaresi, İran’la savaşın sona erdirilmesine yönelik kesin muahedeye varılması halinde Tahran için 300 milyar dolarlık yatırım fonunun kurulmasına müsaade vermeye hazırlanıyor. Fonun, Hürmüz Boğazı’nın açılması ve nükleer görüşmelerde ilerleme üzere İran’ın taahhütlerine bağlı olması öngörülüyor.
Üst seviye bir ABD yetkilisi, Washington’ın yaptırım hafifletilmesi ve “ülkelerini tekrar inşa etmeleri için büyük bir 300 milyar dolarlık fon” ihtimalini görüştüğünü söyledi. Kelam konusu teşviklerin, İran’ın cuma günü İsviçre’de resmen imzalanması beklenen mutabakat zaptına ahengine bağlı olacağı belirtildi.
İngiliz Financial Times gazetesinin haberine nazaran, görüşmeler hakkında bilgi sahibi bir kişi, fonun kurulmasının, mutabakat zaptının kesimi olacak son mutabakata bağlı olduğunu söz etti. Buna nazaran süreç, ateşkesin 60 gün uzatılmasını, Hürmüz Boğazı’nın yine açılmasını ve nükleer muahedeye yönelik müzakerelerin sürmesini içerecek.
FON KAMU KAYNAKLARINDAN OLUŞMAYACAK
Aynı kişi, fonun hükümet kaynaklarından oluşturulmayacağını, İran’a yatırım yapmak isteyen şirketler için yapılandırılacağını söyledi. Fonun yapısı ve idaresine ait detayların ise şimdi netleşmediği belirtildi.
Konuya yakın kaynak, “Avrupa’da, Asya’da, Güney Kore’de, Japonya’da ve ABD’de birçok şirketin ilgisi var. Yaptırımlar kaldırılırsa bu fon çok önemli bir büyüklüğe ulaşır” değerlendirmesinde bulundu.
ABD Lider Yardımcısı JD Vance, CBS News’e yaptığı açıklamada, 300 milyar dolarlık tekrar inşa fonunun İran’ın “kendi yükümlülüklerini yerine getirdiği sürece erişebileceği cinsten bir imkan” olduğunu söyledi.
MALİ TEŞVİKLER TARTIŞMA KONUSU
ABD’nin İran için gündeme getirdiği mali teşviklerin büyüklüğü, müzakerelerde tartışmalı başlıklardan biri oldu. Bahis, Donald Trump açısından da siyasi olarak hassas görülüyor. Trump’ın, İran rejimini ödüllendirdiği istikametinde bir manzara vermek istemediği belirtiliyor.
Trump, Barack Obama idaresinin 2015’te öteki dünya güçleriyle birlikte İran’la imzaladığı ve geniş kapsamlı yaptırım hafifletilmesi sağlayan nükleer muahedeyi sert formda eleştirmişti. Trump, o periyot muahedeyi Tahran’a “nakit dolu paletler” gönderildiği kelamlarıyla maksat almıştı.
Mutabakat zaptını eleştirenler, bu defa görüşülen mali teşviklerin Obama devrindeki muahedede sağlananlardan çok daha büyük olacağını savunuyor.
Üst seviye bir yetkili ise pazartesi günü gazetecilere yaptığı açıklamada, Trump, Vance ve İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf’ın belgeyi uzaktan imzalamasından bu yana İran’a “sıfır” dolar aktarıldığını söyledi.
YAPTIRIM HAFİFLETİLMESİ ETAPLI OLACAK
Mutabakat zaptı kapsamında, İran’ın yurtdışında tutulan varlıklarının hür bırakılması dahil her türlü yaptırım hafifletilmesinin evreler halinde uygulanacağı belirtildi. Sürecin, nükleer görüşmelerdeki ilerlemeye ve kesin muahedeye bağlı olacağı tabir edildi.
Bununla birlikte üst seviye Trump idaresi yetkilileri, başlangıçta itimat inşa etmek hedefiyle “küçük finansal jestler” yapılabileceğini söyledi.
ABD’li yetkililer, İran’ın daha geniş fonlara erişimine müsaade verilip verilmeyeceğine ait kararların kesin ölçütlerden çok genel değerlendirmelere dayanacağını da belirtti.
Bir üst seviye yetkili, pazartesi günü gazetecilere yaptığı açıklamada, “Yaptırım hafifletilmesi makul bir davranışa özel olarak bağlı değil. Genel olarak uygun davranmalarına bağlı. Elbette en çok önemsediğimiz husus nükleer program” tabirlerini kullandı.
ZENGİNLEŞTİRİLMİŞ URANYUM İÇİN MEKANİZMA
Mutabakat zaptının bir kesimi olarak Tahran ve Washington’ın, zenginleştirilmiş uranyum stokunun tasfiyesini ortak bir düzenek kapsamında çözme konusunda uzlaştığı belirtildi.
Görüşmeler hakkında bilgi sahibi şahsa nazaran, taban taahhüt, tüm uranyumun Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı nezaretinde alanda seyreltilmesi olacak.
Bir ABD’li yetkili, İran’ın nükleer programına ait olarak, İsrail ile İran ortasında geçen haziranda yaşanan 12 günlük savaş sırasında ABD’nin İran’daki üç ana nükleer tesisi bombalamasına atıfla, programın “zaten sistematik olarak yok edildiğini” söyledi.
Yetkili, buna rağmen idarenin İran’ın programı “yeniden inşa etmemesini” sağlayacak adımlar görmek istediğini belirtti.
Haberde, İran’ın 9 bin kilogramdan fazla zenginleştirilmiş uranyum stokuna sahip olduğu, bunun büyük kısmının düşük düzeyde zenginleştirildiği, lakin 440 kilogramının nükleer silah düzeyine yakın saflıkta olduğu aktarıldı. Trump’ın bu malzemesi “nükleer toz” olarak nitelendirdiği belirtildi.
