ABD Ticaret Temsilciliği’nin (USTR) 2 Haziran’da yayımladığı “Zorla Çalıştırılarak Üretilen Malların İthalatına İlişkin Section 301 Soruşturması Raporu”, Türkiye’nin de aralarında bulunduğu 60 ekonomiyi değerlendirmeye aldı. Zorla çalıştırmanın global ölçekte artmaya devam etmesi ve memleketler arası ticarette haksız rekabete yol açması gerekçesiyle hazırlanan 98 sayfalık raporda, incelenen iktisatların ABD ithalatındaki yüzde 99,4’lük hissesinin dikkate alındığı belirtildi.
Raporda Türkiye; Çin, Japonya, Güney Kore, İngiltere, Vietnam ve Bangladeş üzere ülkelerle birlikte, zorla çalıştırılarak üretilen malların ithalatına yönelik yasal yasak getirmeyen ve bunu aktif halde uygulamayan ülkeler arasında gösterildi. USTR, Türkiye’nin de yer aldığı 54 ülkede hem yasal düzenlemeler hem de uygulamalar açısından eksiklik bulunduğu sonucuna ulaştı.
TÜRKİYE ABD İLE GÖRÜŞMELERE KATILDI
Rapora nazaran Türkiye, soruşturma sürecinde ABD ile hükümetler arası istişarelere katılan 46 ülke arasında da yer aldı. Ankara’nın Washington ile yürütülen görüşmelere katıldığı belirtilirken, raporda bilhassa dokuma, hazır giysi ve ayakkabı dallarına ait değerlendirmeler dikkat çekti.
USTR, ABD Gümrük ve Sınır Koruma Birimi’nin (CBP) yürürlükte bulunan 55 Withhold Release Order ile 8 Finding kararına sahip olduğunu, bunlardan altısının direkt dokuma, hazır giysi ve ayakkabı eserlerini kapsadığını bildirdi.
Raporda, zorla çalıştırma kaynaklı risklerin tarımdan elektroniğe kadar birçok dala yayıldığı, lakin dokuma, hazır giysi ve ayakkabı dallarının en fazla öne çıkan alanlar arasında bulunduğu tabir edildi.
İMALAT SANAYİSİNE İLİŞKİN VERİLER DİKKAT ÇEKTİ
Raporda yer verilen Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) bilgilerine nazaran, zorla çalıştırmadan elde edilen yıllık yasadışı kar 63,9 milyar dolar olarak hesaplandı. Bunun 35,4 milyar dolarlık kısmının imalat ve sanayi kesimlerinden kaynaklandığı belirtilirken, kişi başına yıllık yasadışı karın ise 4 bin 944 dolar olduğu aktarıldı.
Raporda ayrıyeten zorla çalıştırılarak üretilen pamuğun iplik, kumaş ve hazır giysi eserlerinde kullanıldığı, bunun da global tedarik zincirlerinde haksız rekabete sebep olduğu vurgulandı. ABD Çalışma Bakanlığı’nın zorla çalıştırma kuşkusu bulunan 134 eserlik listesinde pamuk, dokumacılık ipliği, kumaş ve konfeksiyon eserlerinin de yer aldığı hatırlatıldı.
USTR, zorla çalıştırmanın üretim maliyetlerini yapay olarak düşürdüğünü ve ülkeler arasında “dibe hakikat yarış” (race to the bottom) oluşturduğunu savundu.
TÜRKİYE İÇİN EK GÜMRÜK VERGİSİ ÖNERİSİ
Rapora nazaran düşük iş gücü standartları, bilhassa emek yoğun dallarda ülkelerin rekabet avantajını yapay biçimde artırırken öbür ülkeleri de emsal uygulamalara yöneltebiliyor.
Bu kapsamda USTR, Türkiye’nin de aralarında bulunduğu birtakım ülkeler için yüzde 12,5 oranında ek gümrük vergisi uygulanmasını önerdi. Fakat dokuma ve hazır giysi eserleri için farklı bir tarife sistemi üzerinde çalışıldığı belirtildi.
Buna nazaran ilgili ülkenin ABD’den yaptığı pamuk ve dokumacılık eserleri ithalatı dikkate alınarak daha düşük tarife uygulanabilecek. Sonuncu karar öncesinde kamuoyundan görüş alınmaya devam ediliyor.
ABD’nin yıllık yaklaşık 1 milyar dolarlık Türk dokuma ve hazır giysi ithalatı ile deri ve ayakkabı ticareti dikkate alındığında, sürecin bilhassa emek yoğun bölümler açısından yakından takip edildiği bedellendiriliyor.
TEMMUZ AYINDA NİHAİ KARAR BEKLENİYOR
ABD Ticaret Temsilciliği (USTR), 12 Mart 2026’da Section 301 kapsamında zorla çalıştırılarak üretilen malların ithalatına yönelik soruşturmayı başlattı.
Soruşturma kapsamında 28 Nisan-1 Mayıs tarihleri arasında kamuya açık duruşmalar düzenlenirken, hükümet temsilcileri, dal kuruluşları, şirketler ve sivil toplum örgütlerinin görüşleri alındı.
USTR, 2 Haziran’da yayımladığı raporla soruşturmanın bulgularını ve önerilen önlemleri kamuoyuna sundu. Raporda Türkiye’nin de aralarında bulunduğu 60 iktisat değerlendirilirken, birtakım ülkeler için ek gümrük vergileri önerildi.
Temmuz ayında ise önerilen ek vergilere ait kamuoyu görüşlerinin alınması ve ek duruşmaların gerçekleştirilmesi planlanıyor. Böylelikle dokuma, hazır giysi ve ayakkabı dallarını yakından ilgilendiren süreçte son kararın verilmesi bekleniyor.
