Teknolojinin süratle popülerleşmesi, şirketlerin yapay zeka kullanımına ait beyanlarının da daha fazla sorgulanmasına yol açıyor.
Şirketlerin eser yahut hizmetlerinde yapay zekayı olduğundan daha kapsamlı ya da tesirli gösterdiği durumlar “AI Washing” olarak isimlendiriliyor.
Bu kavram, çevresel bahislerde kullanılan “greenwashing” terimine misal halde, gerçekte hudutlu olan yapay zeka kullanımının pazarlama faaliyetlerinde abartılması manasına geliyor.
Şirketlerin “AI Washing” tanıtımı
Bazı şirketler gerçekte kolay algoritmalar kullanmasına karşın eserlerini yapay zeka takviyeli olarak tanıtırken, kimileri mevcut teknolojilerin performansını abartabiliyor ya da şimdi tam olarak çalışmayan sistemleri hazır üzere sunabiliyor. Birtakım firmalar ise mevcut yazılımlarına sırf bir sohbet botu ekleyerek eseri “AI destekli” olarak pazarlayabiliyor.
Yatırım dünyasında da benzeri bir eğilim gözlemleniyor. Teknoloji yatırımlarına odaklanan OpenOcean bilgilerine nazaran, 2022 yılında teşebbüslerin sadece yüzde 10’u, sunumlarında yapay zekadan bahsederken bu oran 2023’te yüzde 25’in üzerine çıktı. Bu yıl ise oranın üçte bir düzeyini aşmasının beklendiği söz ediliyor.
Araştırmalar, bu eğilimin yeni olmadığını gösteriyor. MMC Ventures tarafından 2019 yılında yayımlanan bir çalışmada, kendisini “yapay zeka girişimi” olarak tanımlayan şirketlerin yüzde 40’ının gerçekte kayda kıymet bir yapay zeka kullanmadığı tespit edildi.
Yapay zeka kavramının net bir tarifinin bulunmaması da tartışmaları derinleştiren ögeler ortasında yer alıyor.
BBC’nin 27 Haziran 2024’teki haberinde görüşlerine yer verilen memleketler arası kontrol, vergi ve danışmanlık hizmetleri şirketi KPMG’de yeni teknoloji riskleri sorumlusu olarak misyon yapan Douglas Dick, yapay zekanın tek bir ortak tarifinin olmamasının, yapay zeka manipülasyonu meselesini daha da kötüleştirdiğini belirtti.
Dick, “Bir küme beşere yapay zekanın tarifini sorsam, hepsi farklı bir karşılık verirdi. Terim çok geniş ve gevşek bir halde, net bir referans noktası olmadan kullanılıyor. Yapay zeka manipülasyonunun ortaya çıkmasına müsaade veren de bu belirsizliktir.” tabirini kullandı.
Bu durumun işletmeler için “endişe verici tesirlere yol açabileceğini” söz eden Dick, bunların teknoloji ve hizmetler için fazla ödeme yapmak ve yapay zekanın yardımcı olması beklenen operasyonel gayelere ulaşamamak olabileceğini belirtti.
Terimin geniş ve esnek biçimde kullanılması da şirketlerin farklı seviyedeki teknolojileri birebir başlık altında sunmasına imkan tanıyor.
Tüketici güvensizliğine yol açabiliyor
“AI Washing”in tesirleri sırf pazarlamayla sonlu kalmıyor. Şirketler açısından beklentilerin karşılanamaması operasyonel problemlere yol açabilirken, yatırımcılar için hakikaten yenilikçi teşebbüslerin tespit edilmesini zorlaştırabiliyor.
Tüketiciler açısından ise beklenti ile gerçek performans ortasındaki fark inanç kaybına neden olabiliyor.
Konu, düzenleyici kurumların da gündeminde. ABD’de Securities and Exchange Commission (SEC), iki yatırım danışmanlığı şirketini yapay zeka kullanımına ait aldatıcı beyanlarda bulundukları gerekçesiyle suçladı. Bu adım, yapay zeka tezlerine yönelik kontrollerin artabileceğine işaret ediyor.
Amazon ve “AI Washing” kullanımı
“AI Washing” ile ilgili tartışmanın en dikkat çeken örneklerinden biri, ABD merkezli Amazon şirketi tarafından geliştirilen “Just Walk Out” sistemi oldu.
Şirketin Amazon Fresh ve Amazon Go mağazalarında kullanılan sistem, müşterilerin eserleri alıp kasaya uğramadan mağazadan çıkmasını sağlıyor.
Sensörler ve yazılımlar aracılığıyla müşterinin aldığı eserlerin tespit edilmesi ve fiyatın otomatik olarak tahsil edilmesi prensibine dayanan sistem, yapay zeka dayanaklı olarak tanıtıldı. Fakat yıl içinde yayımlanan kimi haberlerde, sistemin büsbütün yapay zekaya dayanmadığı ve süreçlerin değerli bir kısmının Hindistan’dan yaklaşık 1000 çalışan tarafından manuel olarak denetim edildiği öne sürüldü. Bu denetimlerin, süreçlerin yaklaşık dörtte üçünü kapsadığı argüman edildi.
Amazon, tezlerin “yanıltıcı” olduğunu belirterek, Hindistan’daki çalışanların tüm mağazalardan gelen manzaraları incelemediğini, sırf sistemin doğruluğunu artırmak maksadıyla kıymetlendirme yaptığını açıkladı.
Şirket, bu sürecin yüksek doğruluk hedefleyen birçok yapay zeka sisteminde yaygın olarak kullanılan insan kontrolü uygulamalarından farklı olmadığını söz etti.
BBC’nin haberine nazaran, yatırım firması OpenOcean takımından Sri Ayangar, fonlama rekabeti ve en ileri teknolojiyi kullanma isteğinin, birtakım şirketleri yapay zeka yeteneklerini abartmaya ittiğini belirtti.
Ayangar, “Bazı kurucular, sunumlarında yapay zekadan bahsetmezlerse, çözümlerindeki rolünden bağımsız olarak dezavantajlı duruma düşeceklerine inanıyor üzere görünüyor. Tahlilimize nazaran, yapay zeka yetenekleri savında bulunan şirketler ile somut yapay zeka odaklı sonuçlar gösteren şirketler ortasında kıymetli bir fark var.” dedi.
Bir öteki yatırım firması MMC Ventures’in ortağı Simın Menashy’nin de görüşlerine yer verilen haberde, en ileri yapay zeka araçlarının artık her şirketin standart yazılım fiyatına satın alabileceği vurgulandı.
Menashy, birçok firmanın, tüm bir sistemi kurmak yerine, yapay zeka içermeyen bir eserin üzerine sohbet özelliği olan bir yapay zeka aracı eklediğini belirtiyor.
“AI Washing”in toplu işten çıkarmalara etkisi
New York merkezli Fortune mecmuasının 3 Mayıs’taki haberine nazaran, yapay zeka aracı ChatGPT’nin sahibi olan şirket OpenAI’ın üst seviye yöneticisi Sam Altman, şubatta Hindistan’daki bir teknoloji doruğunda verdiği demeçte, kimi şirketlerin “AI Washing” olarak isimlendirilebilecek, yapay zekayı mazeret ederek işten çıkarmalar yaptığına ve iş gücündeki azalmaları “yanlış bir şekilde” teknolojinin tesirine bağladığına işaret etti.
Altman, yapay zekanın bir sonucu olarak daha fazla iş kaybı ve teknolojiyi tamamlayan yeni rollerin ortaya çıkmasını beklediğini belirterek, “Her teknoloji ihtilalinde olduğu üzere yeni cins işler bulacağız. Lakin yapay zekanın işleri yapmasının gerçek tesirinin önümüzdeki birkaç yıl içinde hissedilmeye başlanacağını düşünüyorum.” dedi.
2025 Dünya Ekonomik Forumu “Geleceğin İşleri Raporu”na nazaran, patronların yaklaşık yüzde 40’ının, yapay zeka nedeniyle ilerleyen devirde işçi azaltma yoluna gideceği varsayım ediliyor.
Öte yandan haberde, ChatGPT’nin piyasaya sürülmesinden Mart 2026’ya kadar yapay zekadan faydalanan işlerde çalışan bireyler için meslekteki değişim oranında yahut işsizlik müddetinde kıymetli bir farka rastlanmadığı belirtildi.
Haberde, yapay zeka ile ilgili değerli bir işgücü değişikliğinin olmadığı vurgulandı.
Yale Üniversitesinin Bütçe Laboratuvarı’nın yönetici yöneticisi ve kurucu ortağı Martha Gimbel, Fortune mecmuasına verdiği demeçte, yapay zekanın şu evrede makroekonomik tesirlerinin olmadığı yorumunda bulundu.
Yapay zeka platformu WebAI’nin kurucusu David Stout da Fortune mecmuasına yaptığı değerlendirmede, teknoloji girişimcilerinin yapay zekaya yapılan çok ve daima yatırımları haklı çıkarmak için artan bir baskıyla karşı karşıya olduğuna dikkati çekti.
Stout, bu nedenle birçok şirketin yapay zekanın kitlesel emekçi yer değiştirmesi varsayımlarıyla iş gücünü ve ekonomiyi alt üst edeceğine dair anlatılar oluşturduğunu belirtti.
Şirketlerin rekabette geri kalmamak için bu söylemi kullandığı yorumu
Yapay zeka alanında çalışmalar yapan yatırımcı Malik Olatunda Oduaye, yaptığı değerlendirmede, “AI Washing” kavramının, şirketlerin eser yahut hizmetlerini gerçekte olduğundan daha gelişmiş yapay zeka teknolojileri kullanıyormuş üzere pazarlaması manasına geldiğini söyledi.
Oduaye, şirketlerin yatırım çekmek, piyasa pahalarını artırmak ve rekabette geri kalmamak için “AI destekli” telaffuzunu ağır formda kullandığını tabir etti.
Oduaye’ye nazaran, belgisiz pazarlama lisanı, algoritmalar ve bilgi setlerine ait şeffaflık eksikliği ile abartılı otomasyon savları “AI Washing”in temel göstergeleri ortasında yer alıyor.
Bu durumun tüketicilerde yapay zekaya yönelik güvensizlik oluşturduğunu kaydeden Oduaye, aldatıcı yapay zeka argümanlarının yatırımcılar açısından da finansal ve hukuksal riskler doğurabileceğini söyledi.
ABD Menkul Değerler ve Borsa Komitesinin aldatıcı yapay zeka beyanlarına karşı şirketlere yaptırım uygulamaya başladığını hatırlatan Oduaye, Avrupa Birliği’nin yapay zeka için kapsamlı yasal çerçeve oluşturan “EU AI Act” düzenlemesinin de bu alandaki şeffaflığı artırmayı hedeflediğini lisana getirdi.
