Arnavutluk Başbakanı Edi Rama, istifa davetlerini geri çevirdi ve altıncı gününe giren sokak protestolarının hükümetini değil, ülkenin Avrupa Birliği üyeliği gayesini tehdit ettiğini söyledi.
Tiran’da başlayan ve son bir haftada öbür kentlere yayılan öğrenci öncülüğündeki şovlar, hükümetteki yolsuzluk argümanları, işsizlik ve eğitim şartlarına duyulan öfkeyle kitlesel hükümet zıddı hareketlere dönüştü.
Rama, Facebook üzerinden yaptığı canlı yayında zorlanan tarafın hükümet olmadığını savundu.
Başbakan, “Ben zorlanmıyorum, hükümet zorlanmıyor, seçimleri kazanan parti zorlanmıyor; bir yol, bir misyon sınanıyor. Arnavutların çok net düşünmesi gerekiyor: Bunu mu istiyorlar, şunu mu istiyorlar, yoksa AB’yi mi istiyorlar?” dedi.
Başkent Tiran’da 13 Ekim Salı günü başlayan olaylar, 14 Ekim Çarşamba günü on binlerce öğrencinin sokaklara dökülmesiyle şiddetlendi.
Göstericiler Eğitim Bakanlığı binası ile Raiffeisen Bank şubesi dahil iki bankayı ataşe verdi, çöp konteynerlerini devirdi ve iş yerlerinin camlarını kırdı.
Şiddet olayları 15 Ekim Perşembe günü sürerken Meclis oturumu iptal edildi.
Göstericiler İskender Bey Meydanı ve etrafında barikatlar kurup bir büfeyi ataşe verirken polis tazyikli su, ses bombası ve göz yaşartıcı gazla müdahale etti.
Hafta sonu da tansiyon düşmedi. 17 Ekim Cumartesi günü Eğitim Bakanlığı önünde polis kalabalığa pompalı tüfekle plastik mermi olduğu bedellendirilen mühimmatla ateş açtı. Açılan ateş sonucu iki gazeteci ve çok sayıda gösterici yaralandı.
Emniyet Müdürü Skender Hita, düzenlediği basın toplantısında plastik mermi kullanımını yalanlamadı ve kullanılan tüm araçların hudutlu biçimde devreye sokulduğunu savundu.
Hita, yetkilerini aştıkları ve orantılılık unsuruna uymadıkları gerekçesiyle yedi polis memurunun açığa alındığını ve haklarında disiplin soruşturması başlatıldığını açıkladı.
Polis datalarına nazaran olaylar boyunca 1.067 kişi gözaltına alındı, 330 kişi serbest bırakıldı ve 388 kişi hakkında isimli süreç başlatıldı. Arbedelerde 120 polis ile 45 gösterici yaralandı; kayıtlara geçmeyen hadiseler sebebiyle yaralı gösterici sayısının daha yüksek olduğu belirtiliyor.
Olaylar başkentle hudutlu kalmadı. Şovlar Elbasan, İşkodra, Dıraç, Kukes ve Avlonya’ya da sıçradı. İşkodra’da bir polis amiri ağır yaralandı.
Gösterilere katılan öğrenciler artan eğitim masraflarından, üniversitelerdeki fiziki şartlardan, mali takviye eksikliğinden ve mezuniyet sonrası iş bulamamaktan şikayet ediyor.
Eylemler sırasında taş atan tıp fakültesi öğrencisi Juri Taullahu, Reuters ajansına yaptığı açıklamada, “13 yıllık yolsuzluk, hiçbir şey yapmama ve boş vaatler bardağı taşırdı” derken avukat Lulzim Tanushi hükümetin halkın sesine kulak tıkadığını söyledi.
Geçen yıl Rama tarafından iktidardaki Sosyalist Parti’nin genç yüzü olarak parlamentoya taşınan fakat sonradan bağımsız kalan 25 yaşındaki milletvekili Marjana Koceku da sokaktaki öğrencilere katıldı.
16 Ekim Cuma günü gaz bulutunun ortasında konuşan Koceku, siyasi seçkinin uyguladığı siyasetlerin Arnavutluk halkının talepleriyle taban tabana zıt olduğunu ve tabiata karşı yürütülen siyasetlere karşı çıktığını vurguladı.
Ekim ayındaki şiddetli çatışmalar, yaz boyunca eski ABD Başkanı Donald Trump’ın damadı Jared Kushner’in desteklediği lüks tatil köyü projesine karşı yürütülen barışçıl aksiyonların devamı niteliğini taşıyor.
Kushner’in yatırım şirketi Affinity Partners, Adriyatik kıyısındaki müdafaa altındaki Vjosa-Narta sulak alanının yakınında 1,4 milyar avroluk bir turizm kompleksi planlıyor.
Çevre aktivistleri ve ornitologlar, global flamingo nüfusunun yüzde 1’inden fazlasına mesken sahipliği yapan ve deniz kaplumbağaları ile Akdeniz foklarının üreme alanı olan bölgenin inşaatla tahrip edileceği ikazında bulunuyor.
Çevre muhafaza gerekçesiyle 4 Haziran’da Tiran’da düzenlenen kitlesel yürüyüşlerde “Arnavutluk satılık değil” sloganları atılmıştı.
Temmuz ayında köylüler yerlerinin proje için haksız yere satıldığını duyurmuş, arsayı satan kişinin uyuşturucu kaçakçılığı kuşkusuyla arandığını öğrenilmişti.
Geçen yıl da savcılar, o dönemki başbakan yardımcısının imtiyazlı şirketlere inşaat ihaleleri dağıttığı suçlamasını yöneltmişti. Rama ve yardımcısı bu argümanları reddetmişti.
2013 yılından bu yana iktidarda olan ve geçen yıl yapılan seçimlerde dördüncü devrini kazanan Edi Rama, istifa davetlerini kesin bir lisanla reddetti.
Demokrasilerde hükümetlerin şiddetle değil sandıkla değiştiğini belirten Rama, “Sorumluluğum legal tasaları dinlemek ve Arnavutluk’u ileri taşımaktır. Aksi bir tavır, bana AB üyeliği müzakerelerini tamamlama yetkisi veren Arnavutlara ihanet olur” dedi.
Rama, protestoların arkasında meçhul dış aktörler olduğunu ileri sürerek ofisine bu hafta bir dron saldırısı teşebbüsünde bulunulduğunu söyledi.
Başbakan, “Bunu hayata geçirmeyi hiçbir genç yahut öğrenci aklından bile geçirmez, bu işin arkasında yabancı bir el var” sözlerini kullandı.
18 Ekim Pazar günü Tiran’daki başbakanlık ofisi önündeki kaldırım taşları göstericilerin polise fırlatmasını önlemek emeliyle iş makineleriyle sökülürken Rama öğrencileri diyaloğa davet etti.
Yaşanan tansiyon sebebiyle Rama, Avusturya Başbakanı Christian Stocker ile 19 Ekim Pazartesi günü Viyana’da yapacağı görüşmeyi iptal etti.
Başbakan Yardımcısı Albana Koçiu şiddeti ve kamu mallarına verilen ziyanı kınayarak öğrencilere vandallıktan uzak durma çağrısı yaptı.
Avrupa Birliği Komisyonu ile AB’nin Arnavutluk Misyonu şiddet kullanımını kınarken barışçıl şov hakkına hürmet duyulması ve yapan diyaloğun tek yol olduğu vurgusunu yaptı.
Karadağ ile birlikte Batı Balkanlar’da AB üyelik sürecinin öncüsü pozisyonundaki Arnavutluk, en erken 2028 ile 2030 yılları arasında birliğe tam üye olmayı hedefliyor.
Bölgedeki öğrenci hareketliliği ise sırf Arnavutluk ile sonlu değil; Fransa’da da lise öğrencileri haftalardır öğretmen yetersizliği ve yetersiz okul şartlarına karşı aksiyonlarını sürdürüyor.
