İngiltere’nin Avrupa Birliği’nden (AB) ayrılma sürecini (Brexit) başlatan referandumun üzerinden on yıl geçmesine karşın, ülkedeki küçük ve orta büyüklükteki işletmeler (KOBİ) yoğun bürokrasi, yükselen maliyetler ve gerçekleşmeyen beklentiler arasında sıkışıp kalıyor.
Küçük İşletmeler Federasyonu tarafından geçen ay yayımlanan çalışma, AB ile ticaret yapan İngiliz KOBİ’lerinin yüzde 63’ünün son 12 ayda değerli ticari pürüzlerle karşılaştığını gösteriyor.
Ankete katılanların üçte biri, mevcut yasal çerçeve altında birlik ile olan ticaretini azaltmayı yahut büsbütün durdurmayı planlıyor. İş dünyası temsilcileri, bu süreçte yaşadıkları tecrübeleri aktarıyor.
Mikro metal bileşenler üreten Brandauer firmasının yöneticisi Rowan Crozier, AFP ajansına yaptığı açıklamada, Brexit tesirlerinin devam ettiğini belirtiyor.
Çalışanlarını ticari sebeplerle ayrılığa karşı ikna etmek için elinden geleni yaptığını söz eden Crozier, datalar incelendiğinde tüm materyallerin teslimat müddetlerinin Brexit sonrasında arttığının görüldüğünü söylüyor.
İngiltere’nin AB’den resmen ayrılmasından evvel sevkiyatların 24 ila 48 saat içinde sıkıntısız formda ulaştığını kaydeden Crozier, artık bu müddetin en az bir hafta sürdüğünü lisana getiriyor.
Birmingham merkezli şirket, dünyada 0,05 milimetre kalınlığındaki metallerle çalışan az sayıdaki üretici arasında yer alıyor.
Crozier, sahip oldukları bu uzmanlığın Brexit kaynaklı zorlukların aşılmasına katkı sağladığını ekliyor.
Çelik yapılar, depolar, köprüler ve stadyumlar inşa eden Reidsteel şirketinin yöneticisi Simon Boyd, Avrupa’yı sevdiğini fakat sorunun Brüksel idaresi olduğunu söz ediyor.
Boyd, karbon ticareti ve emisyon yönetmeliklerinin büyük bir sorun teşkil ettiğini lisana getiriyor. Brexit destekçisi olan Boyd, İngiltere’nin AB’den miras kalan düzenlemeleri gevşetme konusunda daha ileri gitmemesinden şikayetçi.
Ülkedeki net sıfır emisyon maksadını intihar niteliğinde olarak nitelendiren Boyd, emisyon oranları çok daha yüksek olan AB dışındaki ülkelerden çelik alarak karbon salınımının azaltılmadığını, bilakis artırıldığını belirtiyor.
Boyd, AB’den ayrılmanın kendilerine ziyan vermediğini lakin bekledikleri yararları da getirmediğini kelamlarına ekliyor.
Havalandırma sistemleri üreticisi Brookvent şirketinin yöneticisi Declan Gormley, her işletmenin kendisi için en yeterli pazar fırsatını bulmak isteyeceğini, AB’nin hem Brexit öncesinde hem de sonrasında bu fırsatı sunduğunu lisana getiriyor.
Şirketin genel merkezi, İrlanda Cumhuriyeti ile açık hududun korunması emeliyle AB ortak pazarında kalmaya devam eden Kuzey İrlanda’da yer alıyor.
Hem İngiltere hem de AB pazarlarına erişimi olan şirketin durumunu iki tarafta da birer ayağımız var halinde tanımlayan Gormley, 2016’dan bu yana Avrupa genelindeki faaliyetlerinde büyük büyüme kaydettiklerini, fakat İngiltere pazarının durağan kaldığını açıklıyor.
Gormley, Kuzey İrlanda’nın Brexit’ten yarar sağladığını lakin tekrar de tüm İngiltere’nin AB içinde kalmasını tercih edeceğini belirtiyor.
İngiltere’nin güneydoğusundaki bitki tedarikçisi Provender Nurseries firmasının genel müdürü Richard McKenna, son on yılda kazanan kimsenin olmadığını, iktisadın ve insanların ziyan gördüğünü söz ediyor.
Bu sürecin hayatı daha da zorlaştırdığını söyleyen McKenna, çalışanların daha fazla evrak işiyle uğraştığını ve her bürokratik sürecin şirkete ek bir maliyet getirdiğini kaydediyor.
İthalat sebebiyle bitkilerin daha değerli hale geldiğini ve bunun da eser fiyatlarını artırarak satın almayı zorlaştırdığını belirten McKenna, Brexit öncesindeki üzere gümrüksüz ulaşım, Avrupalı ortaklarla manisiz işbirliği ve hudutların kaldırılması yönündeki beklentisini paylaşıyor.
Sanayi İhtilali’nin doğduğu yer olarak bilinen Telford merkezli Bridge Cheese firması, Asya pazarına yönelerek bu stratejinin sonuçlarını almaya başlıyor.
Şirket, bu yıl Hong Kong’a, geçmişte Avrupa’ya gönderdiği yıllık 100 bin tondan fazla işlenmiş peynir hacminin iki katından fazlasını satmayı hedefliyor.
Şirketin yöneticisi Harte, Reuters’a verdiği demeçte bu yıl Malezya’ya ihracata başlamayı umduğunu, Vietnam, Tayland ve Çin ana karası üzere pazarlarda ise onay süreçlerinin devam ettiğini bildiriyor.
Ancak Brexit mahzurlarının başlamasının akabinde 2025 sonuna kadar hiçbir yurt dışı satışı gerçekleştiremeyen şirket, ayakta kalabilmek için yavaşlayan iç pazar büyümesine bağımlı kaldı.
Harte, İngiltere’nin komşularıyla serbestçe ticaret yapabilmesi durumunda şirket büyümesinin çok daha güçlü olacağından kuşku duymadığını kaydediyor.
Brexit öncesinde pazartesi günü üretilen peynirin çarşamba günü Fransa yahut İrlanda’daki müşteriye ulaştığını hatırlatan Harte, İspanya ve İtalya’ya süratli bir biçimde açılma planlarını iptal etmek zorunda kaldıklarını söylüyor.
2021 yılında uygulamaya konulan ticaret mutabakatından altı ay sonra, kontrol başına 500 sterline varan mecburî veteriner denetimleri, gümrük evrakları ve hudut gecikmeleri sebebiyle Avrupa satışlarından vazgeçtiklerini aktarıyor Harte, “Rekabetçi olamadık” sözünü kullanıyor.
Harte, şu anda Asya’ya gönderilen 16 bin 800 kilogram peynir taşıyan bir konteynerin veteriner sertifikası maliyetinin, AB’ye gönderilen sırf 1200 kilogramlık iki paletle tıpkı olduğunu ve buradaki bürokrasinin daha az yorucu olduğunu belirtiyor.
Yıllık yaklaşık 35 milyon sterlin ciroya sahip olan Bridge Cheese üzere binlerce İngiliz şirketi, ana dış pazarlarına olan özgür erişim kaybını telafi etmek için yeni yollar bulmaya çalışıyor. Besin üreticileri bu durumdan en çok etkilenen bölümler arasında yer alıyor.
AB, İngiltere’nin en büyük ticaret ortağı olmayı sürdürse de, birçok üretici bu olumsuz tesirleri hissetmeye devam ediyor.
Bu durum, 2007-2008 global finansal krizinden bu yana düşük büyüme sarmalında olan İngiliz ekonomisindeki sıkıntıları artırıyor.
İngiltere Merkez Bankası Başkanı Andrew Bailey, geçen ekim ayında yaptığı açıklamada, bir iktisadın dışa açıklığının azaltılmasının büyümeyi sonlandıracağını, lakin vakitle ticaretin ahenk sağlayıp tekrar inşa edileceğini belirtmişti.
Şu ana kadar bu tekrar inşa sürecinin hudutlu kaldığı görülüyor.
Gıda ve İçecek Federasyonu datalarına nazaran, İngiltere’nin AB’ye yaptığı besin ihracatı hacmi, 2021-2025 yılları arasında Brexit öncesindeki beş yıllık periyoda kıyasla yüzde 23’ten fazla azaldı.
Londra Ekonomi Okulu (LSE) Ekonomik Performans Merkezi raporuna nazaran, 2024 yılına gelindiğinde, aralarında besin üreticilerinin de bulunduğu yaklaşık 20 bin küçük ölçekli firma AB’ye ihracat yapmayı durdurdu ve toplam ihracatçı sayısı yaklaşık 100 bine geriledi.
İngiltere’nin Avustralya ve Hindistan üzere ülkelerle yaptığı yeni ticaret muahedeleri, bu kayıpların yalnızca küçük bir kısmını karşılayabiliyor. Ticaretteki daralmanın yanı sıra, belirsizlikler de yatırımların azalmasına yol açıyor.
Hükümetin bütçe iddiacıları, Brexit’ten 15 yıl sonra İngiltere iktisadının AB’de kalınan senaryoya kıyasla yüzde 4 daha küçük olacağını ve bu zararın yaklaşık yarısının şimdiden gerçekleştiğini iddia ediyor.
Bu oran, ülkenin 2025 yılındaki 3 trilyon sterlinlik gayrisafi yurt içi hasılası (GSYİH) üzerinden hesaplandığında yaklaşık 120 milyar sterlinlik kayba karşılık geliyor.
ABD merkezli Ulusal Ekonomik Araştırma Ofisi (NBER) ise kaybın yüzde 6 ile yüzde 8 arasında olacağını, gelecekteki büyüme için kritik olan yatırımların ise yüzde 18 daha düşük kalacağını öngörüyor.
Brexit destekçisi ekonomistler ise bu varsayımlara itiraz ediyor. NBER tahlilinde İngiltere’nin ABD üzere yüksek performans gösteren ülkelerle kıyaslanmasının Brexit tesirini abarttığını kaydeden uzmanlar, asıl sorunun yüksek vergiler, artan düzenlemeler ve yüksek güç faturaları olduğunu belirtiyor.
Söz konusu uzmanlar, İngiltere’nin son yıllardaki genel ekonomik performansının Fransa ile misal, Almanya’dan ise daha güzel olduğunu belirterek, hizmet dalını destekleyecek ikili ticaret mutabakatlarına odaklanılması gerektiğini kaydediyor.
İngiltere Başbakanı Keir Starmer ticari pürüzleri azaltmaya çalışırken, besin güvenliği ve veterinerlik denetimlerini azaltmayı hedefleyen mutabakat için 22 Temmuz’da bir AB-İngiltere tepesi planlanıyor. Lakin AB kaynakları sürecin yavaş ilerlediğini kaydediyor.
Harte, İngiltere’nin kuralları AB ile uyumlu hale getirmesi durumunda tekrar Avrupa’ya ihracat yapmak istediklerini belirtiyor.
Buna karşın, son yıllardaki ekonomik şoklar ve Brexit sebebiyle sarsılan birçok şirket için bu adımların meçhullüğü büsbütün gidermesi beklenmiyor.
Ülkede iş yatırımları yeni milenyumdan bu yana zayıf seyrederken, GSYİH içindeki hissesi bakımından G7 ülkeleri arasındaki en düşük düzeyde kalmaya devam ediyor. 2016 yılından bu yana altı farklı başbakanın misyon yapmasıyla yaşanan siyasi dalgalanmalar, patronlar üzerindeki belirsizlik yükünü artırıyor.
Kuzey İrlandalı peynir üreticisi Thomson, bu belirsizlik ortamında, hür erişim hakkına sahip olmasına karşın AB pazarını genişletmek için yeni bir yatırım yapmayacağını söylüyor.
Nigel Farage liderliğindeki Reform UK Partisi anketlerde yükselişini sürdürürken, İşçi Partisi içindeki kimi isimler ise gelecekte AB’ye tekrar katılma daveti yapıyor.
Reuters’a konuşan Thomson, Brexit sürecinin şimdi tamamlanmadığını ve geleceğin nasıl şekilleneceği bilinmediği için uzun vadeli plan yapmanın güç olduğunu lisana getiriyor.
İngiltere’de 2016 yılında düzenlenen referandumda seçmenlerin yüzde 52’si, ülkenin Avrupa Birliği’nden ayrılması yönünde oy kullanmış ve Brexit süreci resmen başlamıştı.
Londra ile Brüksel arasında yaklaşık iki yıl süren görüşmelerin akabinde 2018’in sonunda bir ayrılık mutabakatı üzerinde uzlaşı sağlanmıştı. Fakat periyodun Başbakanı Theresa May’in liderliğindeki azınlık hükümeti, muahedeye parlamentodan onay çıkaramayınca 29 Mart 2019 için öngörülen Brexit tarihi üç sefer ertelenmişti.
May’in vazifeden ayrılmasının akabinde başbakanlık koltuğuna oturan Boris Johnson ise parlamentodaki çıkmazı aşmak maksadıyla Aralık 2019’da erken seçim kararı almış ve seçimlerden tek başına iktidar çıkmıştı.
Brexit’e karşı çıkan muhalefetin parlamentodaki tesirinin azalmasıyla Johnson hükümeti, ayrılık mutabakatını kısa müddette parlamentodan geçirerek yasalaştırmış, süreç 23 Ocak’ta hukuken tamamlanmıştı.
