Dilovası’nda 3’ü çocuk 7 personelin hayatını yitirdiği Ravive Kozmetik yangınına ait davanın dördüncü duruşması salı günü (8 Eylül’de) görülecek. Kamu vazifelileri hakkındaki belgenin ana davayla birleştiği duruşmada, 7 belediye vazifelisi birinci sefer sanık olarak yargılanacak. Dilovası faciasının akabinde yangının çıktığı yapının kaçak ve ruhsatsız olduğu ortaya çıkarken, kamu vazifelilerinin ihmali de soruşturma konusu olmuştu. Facianın akabinde “kaçak yapılara geçit yok” ve “sıfır tolerans” açıklamaları yaparak kontrol çalışmaları medyaya yansıyan Dilovası Belediyesi’nin ruhsatsız işyerlerine yönelik uygulamalarını alanda araştırdık.
Ravive Kozmetik faciasının meydana geldiği bölgeden başlayarak Dilovası Çerkeşli’ye uzanan incelememizde, daha evvel ruhsatsızlık sebebiyle mühürlenen birtakım işletmelerin durumunu denetim ettik.
Patlamanın meydana geldiği Ravive Kozmetik’in solunda, İŞKUR binasının karşısında bulunan Aksu Metal isimli işletmenin de patlamanın akabinde kapatıldığını öğrendik.
İşletmenin kapısındaki mühür hala duruyordu fakat patlamanın yaşandığı sokaktan uzaklaşıp daha ücra yerlere baktığımızda farklı bir tabloyla karşılaştık.
Patlamanın ardından Dilovası Belediyesi tarafından Çerkeşli bölgesinde ruhsatsız olduğu gerekçesiyle kapatıldığı anlar medyaya yansıyan fabrikaya gittik.
Fabrikaya ulaştığımızda içeride üretim faaliyetinin sürdüğünü gözlemledik.
Fabrikanın önünde görüştüğümüz bir çalışana, işletmenin daha evvel mühürlendiği yönündeki bilgiyi sorduk. Çalışan ise “Bizim mühürlendiğinden haberimiz yok, burada üretim var” cevabını verdi.
Fabrikadan uzaklaştığımız sırada ise daha evvel üretimin yapıldığı dışarıdan bakınca belirli olan fabrikanın kapıları kapatıldı, işçiler içeri çekildi. Böylelikle dışarıdan bakıldığında üretim yapılmadığı izlenimi oluşturulmaya çalışıldı.
Söz konusu işletme kısa müddet evvel mahallî basına yansımış, ruhsatsız olduğu gerekçesiyle mühürlendiği ortaya çıkmıştı.
İlçede daha evvel mühürlenen işletmelerin tek tek tekrar denetim edildiği ve belediye takımlarının “sıfır tolerans” anlayışıyla alanda çalışma yürüttüğü sık sık vurgulanmıştı.
Belediye yetkilileri ayrıyeten halkın güvenliği için hiçbir işletmeye ayrıcalık tanınmadığını, kontrollerin aralıksız sürdürüleceğini ve ilçede risk oluşturan yapıların tek tek tarandığını belirtmişti. Lakin görülen tablo; “hiçbir işletmeye ayrıcalık tanınmıyor”, “sıfır tolerans” ve “denetimler aralıksız sürüyor” açıklamalarının alandaki uygulamalarla ölçüşmediğini ortaya çıkardı.
TESPİT ETTİĞİMİZ İŞYERİNİ BELEDİYEYE SORDUK: ‘MÜHÜRLENEN İŞLETMELER İLGİLİ MEVZUAT ÇERÇEVESİNDE TAKİP EDİLİYOR’
Tespit ettiğimiz işletmeyi Dilovası Belediyesi’ne de sorduk. İşyerinin sebep yine faaliyete geçtiğini ve mührün kaldırılmasını gerektiren bir gelişme yaşanıp yaşanmadığını sormamıza karşın belediye, işletmeye ait sorularımıza karşılık vermedi; bunun yerine facianın akabinde 20 işyerini mühürlediklerini, mühürlenen işletmeleri mevzuat çerçevesinde takip ettiklerini ve kontrollerin daha aktif yürütülmesi için 10 yeni zabıta işçisi istihdam ettiklerini bildirdi.
Belediyenin karşılığı şöyle oldu:
“İlçemizde meydana gelen yangın faciasından evvel ve sonra, Belediyemiz Zabıta Müdürlüğü ile ilgili müdürlüklerimiz tarafından kontrol ve denetim çalışmaları, yürürlükteki yasal mevzuat çerçevesinde yoğun bir formda yürütülmektedir. Yangın faciasının akabinde ise kelam konusu kontroller daha da sıklaştırılmıştır.
Belediyemiz tarafından gerçekleştirilen kontroller sonucunda mühürleme süreci uygulanan işletmeler hakkında, genel olarak 3572 sayılı İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik ile 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun ilgili kararları doğrultusunda süreç tesis edilmektedir.
Mühürlenen işletmelerin mevzuata uygun hale getirilebilecek durumda olması halinde, gerekli yasal kuralların yerine getirilmesi ve işletmenin mevzuata uygun hale getirilmesi için ilgili süreç işletilmektedir.
İşletmenin mevcut haliyle yasal hale getirilemeyecek durumda olması halinde ise, ilgili mevzuat kararları doğrultusunda işyerinde bulunan hammadde, gereç ve öteki ögelerin tahliye edilmesine yönelik süreç yürütülmektedir. Bu kapsamda, işletme sahibinin tahliye süreçlerinin başlatılması emeliyle Belediyemize müracaat etmesi halinde, ilgili yönetmelik kararları doğrultusunda gerekli mühlet verilerek tahliye süreçlerinin gerçekleştirilmesi sağlanmaktadır.
Mühürleme süreçleri, işletmelerin faaliyet ve risk durumları dikkate alınarak sıhhi kurumlar, gayrisıhhi kurumlar ve umuma açık istirahat ve cümbüş yerleri kapsamında değerlendirilmekte ve ilgili mevzuat kararlarına nazaran gerekli süreçler uygulanmaktadır.
İlçemiz genelinde yürütülen kontroller kapsamında yaklaşık 20 işletmede mühürleme süreci gerçekleştirilmiştir.
Söz konusu işletmelere ait süreçler ilgili mevzuat çerçevesinde takip edilmektedir. Ayrıyeten, ilçemizde kontrollerin daha aktif, tertipli ve sağlıklı bir formda yürütülmesi hedefiyle belediyemiz bünyesinde 10 yeni zabıta işçisinin görevlendirilmesi/istihdam edilmesi sağlanmış olup, kontrol faaliyetlerimiz aralıksız devam etmektedir.
Belediyemiz, ilçemizde faaliyet gösteren tüm işletmelere yönelik kontrol ve uygulamalarını rastgele bir ayrım gözetmeksizin, kamu güvenliği ve sıhhatinin korunması ile yürürlükteki mevzuat kararları doğrultusunda sürdürmektedir.”
BAKANLIĞA İŞ GÜVENLİĞİNİ SORDUK, VERGİ DENETİMİ CEVABI GELDİ
Türkiye genelinde kayıt dışı istihdam oranının yüzde 25,9 olduğu devirde, Sayıştay; Kocaeli Büyükşehir Belediyesi’ne ait 2024 yılı kontrolünde 1.824 işyerinden 614’ünün ruhsatsız faaliyet gösterdiğini tespit etti. Birebir devirde Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Işıkhan da iş sıhhati ve güvenliği konusunda “İhmali olanların gözünün yaşına bakmıyoruz” açıklamasını yaptı.
CİMER üzerinden yaptığımız bilgi edinme müracaatıyla Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’na; Dilovası bölgesinde son bir yıl içerisinde ruhsatsız ve kayıt dışı çalıştırmaya ait CİMER’e kaç şikayet yapıldığı, ayrıyeten bölgede kaç ruhsatsız ve kayıt dışı işyeri bulunduğunu, bu işyerlerinin kaçının iş güvenliği kontrolüne tabi tutulduğunu, denetlenen kaç işyerinde eksik ve usulsüzlük tespit edildiğini ve bu işyerlerine yönelik hangi süreçlerin uygulandığını, personel sıhhati ve güvenliği kontrollerine ait sorularımızı sorduk. Fakat bakanlığa yönelttiğimiz sorulara Kocaeli Defterdarlığı’ndan cevap geldi.
Defterdarlık, müracaatta belirtilen konularla ilgili olarak vergi kontrol ünitelerince sektörel bazda “yaygın ve yoğun kontrol programları” kapsamında kontroller yapıldığını bildirdi.
İhbar kanalları üzerinden Kocaeli Defterdarlığına ulaşan müracaatların da Yaygın ve Yoğun Vergi Denetimi programına alındığı, vergi mevzuatı yönünden yoklama ve kontrol süreçlerinin gerçekleştirildiği belirtildi.
KAMU KURUMLARININ İHMALLERİ BİLİRKİŞİ RAPORUNA YANSIDI
Ravive Kozmetik faciasına ait soruşturma ve dava sürecinde, patronun yanı sıra belediye, SGK/İŞKUR ve iş güvenliği kontrollerine ait çok sayıda ihmal tespit edildi.
Bilirkişi raporlarına nazaran, facianın yaşandığı yapı için 2021 yılında yapı durdurma tutanağı düzenlendi, akabinde yıkım kararı ve idari para cezası uygulandı. Fakat yapı yıkılmadı ve faaliyetine devam etti. Ruhsatsız ve kaçak olduğu bilinen yapıda, ruhsat ve kullanım müsaadesi olmadan üretim yapıldığı ve çalışanların çalıştırıldığı da dava belgesine yansıdı.
KAÇAK YAPI BİLİNİYORDU, YIKILMADI
Dosyada 7 belediye vazifelisi sanık olarak yer alırken, kaçak olduğu bilinen yapının sebep yıkılmadığı ve kontrol ile mühürleme süreçlerinin sebep gerektiği biçimde uygulanmadığı soruşturmanın temel başlıkları arasında yer aldı.
İddianamede Belediye Başkan Yardımcısı Necati Temiz, ruhsatı bulunmayan adreste önüne gelen evrakları eksiksiz olduğunu düşünerek ruhsatı imzaladığını savundu. Pak ayrıyeten Dilovası’nda yıkılmayı bekleyen “yüzlerce” kaçak yapı bulunduğunu söyledi.
Eski Yapı Kontrol Müdürü Cihan Sorgucu ise devrin AKP’li Dilovası Belediye Başkanı Hamza Şayir’in kaçak yapılarla ilgili süreçler konusunda kendisine baskı yaptığını sav etti.
“YÜZDE 98’İ KAÇAK” İDDİASI
Tutuklu Yapı Kontrol Müdürü Muammer Telli de kolluk sözünde Dilovası’nın yüzde 98’inin kaçak yapı olduğunu tespit ettiğini, bu yapılar arasında kamu kurumlarının da bulunduğunu ve bütçe badiresi sebebiyle yıkımların yapılamadığını sav etti.
BELEDİYE: “İDARİ SÜREÇLERİN SONUCU”
Belediye ise yapının yıkımına karar verildiğini fakat gerekli makine ve ekipmana sahip olunmaması, bütçe imkânsızlıkları ve teknik yetersizlikler sebebiyle yıkımın gerçekleştirilemediğini savundu. Yıkımdaki gecikmenin kusurdan değil idari süreçlerden kaynaklandığını belirten belediye, daima ve anlık kontrol yükümlülüğü bulunmadığını ve idari gecikmeler ile organizasyonel aksaklıkların cezai sorumluluk doğurmayacağını ileri sürdü.
AİLELER: YALNIZCA BELEDİYE ÇALIŞANLARI YETMEZ
Gebze Adliyesi önünde adalet talep eden aileler ise kamu vazifelileri belgesinin kapsamına reaksiyon göstererek “tüm sorumluların belgeye dahil edilmesini” istiyor. Patlamada hayatını kaybeden Esma Gikan’ın eşi Aytekin Gikan; kamu vazifelileri hakkındaki soruşturmanın sırf birkaç belediye çalışanıyla sonlu tutulmaması gerektiğini, işyerinin yıllarca faaliyet göstermesine imkan veren bütün idari süreçlerin incelenmesi gerektiğini söyledi.
Ailelerin SGK önünde yaptıkları açıklamada da, “Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, yangın sonrası açığa alınan ve vazifesine iade edilen SGK Kocaeli İl Müdürü Mehmet Salih Aydın, Kocaeli İşkur Müdürü Ulvi Yılmaz ve ismi geçen başka kurum yetkilileri belgede sanık olarak yargılanmalıdır. Birebir zamanda Dilovası Belediye Başkanı Ramazan Ömeroğlu, eski devir Belediye Başkanı Hamza Şayir ve Kocaeli Büyükşehir Belediye Başkanı Tahir Büyükakın dahil olmak üzere ilgili tüm belediye yetkilileri belgeye dahil edilmelidir” denildi.
BÜYÜKŞEHİR YARGILANMIYOR
Aileler ayrıyeten Kocaeli Büyükşehir Belediye yetkililerin de soruşturma kapsamına alınmasını talep ediyor. Büyükşehir Belediyesi’nin yangın güvenliği, itfaiye uygunluğu, tehlikeli madde kullanılan işyerlerinin kontrolü ve uyum bakımından sorumlulukları bulunurken, bu durum eksper heyet incelmesine de yansıdı: Kocaeli Büyükşehir Belediyesi İtfaiye Daire Başkanlığı’nın 27 Ağustos 2020 tarihli yangın emniyet raporu, “yangın algılama sistemi açısından işaret bulunmadığı; duman denetimi, yağmurlama sistemi, otomatik söndürme sistemi, paratoner, basınçlandırma sistemi, acil anons ve sesli-ışıklı ikaz sistemi üzere ögelerin ise “gerekmiyor” olarak değerlendirildiği belirlendi.
TEHLİKE SÜRÜYOR!
Davanın avukatlarından Elif Yetigin, kaçak yapıların bilinmesine karşın faaliyetlerin sürmesini “tehlikenin devam etmesi” olarak kıymetlendirdi. Yetigin, ruhsatsız ve kayıt dışı işletmelerde üretimin devam etmesinin yeni iş cinayetleri açısından risk oluşturduğunu belirterek şunları söyledi:
“Maalesef bu tablo, Türkiye’deki emekçi cinayetlerinin asıl nedeninin çalışma sistemi olduğunu gösteriyor. Türkiye’de kayıt dışılığın, merdiven altı üretimlerin olduğunu biliyorduk lakin Dilovası katliamıyla bunların kamu eliyle nasıl görmezden gelindiğini de görmüş olduk.
Sorumluluğu olan kamu kurumları ele ele verip bu cinayete zemin hazırladılar. Çalışma Bakanlığı, Kocaeli Büyükşehir Belediyesi, Dilovası Belediyesi, Sağlık Bakanlığı, SEPAŞ… Bu cinayette asli sorumlu olması gerekirken yalnızca Dilovası Belediyesinde, çoğunluğu alt kademede bulunan 7 kamu vazifelisi sorumluymuş üzere iddianame düzenlenmesine başından beri itiraz ettik ve sorumlu kamu kurumlarını tek tek sıraladık.
Ancak belediyede başta belediye liderinin yargılanması gerekirken bu dahi yapılmadı. Şüpheliler ve kamu kuruluşları yönünden eksik sorumluluk atfeden bu iddianameyi kabul etmiyoruz. Öbür sorumlu kamu kurum vazifelilerinin de dahil edildiği soruşturmaların açılması için hukuk gayretimiz devam edecek.
İskânı olmayan, kaçak ve 7 çalışana mezar olan yapının önünde fotoğraf çektirenler, şimdi ruhsatsız işyerleriyle uğraş ettiğini pazarlıyor. Yalnızca Dilovası’nda 200’den fazla yıkılmayı bekleyen yapı varken, bunların kaçının işyeri olduğu açıklanmazken ve bu işyerlerinde bile isteye üretime devam ediliyorken kurumlar nezdinde personellerin canının hiçbir değeri yok.
2024 Sayıştay kontrol raporunda Kocaeli’de 428 gayrisıhhi kurumun işyeri açma ve çalışma ruhsatı yok. Bu sayı, toplam GSM içinde üçte bir üzere önemli bir orana sahip.”
