İran’ın başşehri Tahran’da başlayan protestolar, ülkenin 31 eyaletinin tamamına yayıldı.
Gösteriler, 2022–2023’te gözaltında hayatını kaybeden Mahsa Amini’nin mevti sonrası patlak veren kitlesel aksiyonlar kadar büyük bir ölçeğe ulaşmasa da süratle genişleyen bir toplumsal reaksiyona dönüştü.
Son protestolar, Tahran’daki esnafın riyalin sert bedel kaybına karşı öfkesiyle başladı. Hareket vakitle farklı bölümlere yayılarak hükümet zıddı şovlara dönüştü.
HAMANEY’DEN İLK AÇIKLAMA
İran dini lideri Ali Hamaney, protestolara ait birinci defa devlet kanalında konuşma yaptı.
İranlıları birliklerini müdafaaya çağıran Hamaney, ülkede “kamu mallarına zarar vererek ABD Başkanı Trump’ı memnun etmek isteyen birtakım isyancılar olduğunu” söyledi.
İran lideri, “Trump, kendi ülkesindeki sıkıntılara odaklanmalı. İslam Cumhuriyeti, yabancılar için hareket eden paralı ögelere tolerans göstermeyecektir.” sözlerini kullandı.
CAN KAYIPLARI, GÖZALTILAR VE İNTERNET KESİNTİSİ
Protestolarda en az 45 kişinin öldüğü ve 2 bin 200 kişinin gözaltına alındığını bildirildi.
Perşembe günü ülke genelinde internet kesintisi uygulanmaya başladı. İnternet izleme kümesi NetBlocks, kesintinin cuma gününe de sarktığını açıklayarak, “Canlı ölçümler, İran’ın şu anda ülke çapında internet kesintisi yaşadığını gösteriyor. Bu olay, ülke genelindeki protestoları gaye alan bir dizi dijital sansür tedbirinin akabinde geldi ve kritik bir anda halkın irtibat hakkını engelliyor.” dedi.
Ülke genelinde internet kesintisi yaşanırken, ABD Başkanı Donald Trump, “Durumları çok makus. Şayet insanları öldürmeye başlarlarsa, onlara çok sert bir halde karşılık vereceğiz.” diyerek tehdidini yineledi.
GENÇ NESİL İLE REJİM ORTASINDAKİ UÇURUM
Washington merkezli Middle East Institute’nin İran Programı Yöneticisi Alex Vatanka, krizi “sadece para ünitesinin değil, inancın de çöküşü” olarak tanımladı.
Yaklaşık 50 yıl sonra, İran’ın dini liderliği ile genç nüfusun beklentileri ortasındaki fark giderek derinleşiyor. Reformist kanattan eski bir üst seviye yetkili, zarurî başörtüsü ve dış siyaset tercihlerinin 30 yaş altı nüfusun neredeyse yarısıyla örtüşmediğini söyledi.
