Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasında ağustos ayında imzalanan Mekke Ortak Savunma Anlaşması, onay sürecinin başlatılması maksadıyla Türkiye Büyük Millet Meclisi‘ne (TBMM) sunuldu.
Taraflardan birine yönelik silahlı akının başkalarına de yapılmış sayılmasını öngören mutabakat, üç ülke arasında yeni bir savunma düzeneği kurulmasını hedefliyor.
Reuters’ın ulaştığı mutabakat metni ve Türk yetkililerden edinilen bilgiler ise Ankara’nın üstlenmesi beklenen askerî rol, karşılıklı savunma yükümlülükleri ve Suudi Arabistan’a mümkün işçi gönderilmesine ait dikkat cazip detaylar içeriyor.
“ÖNCE TEKNİK PERSONEL, SONRA…”
Ajansa konuşan ismi açıklanmayan bir AKP milletvekili, muahedenin onaylanmasının akabinde Suudi Arabistan’a askerî işçi gönderilmesine müsaade verecek bir tezkerenin TBMM’ye sunulmasının planlandığını öne sürdü.
Reuters’ın 21 Ekim tarihli haberine nazaran AKP milletvekili, mümkün görevlendirmenin birinci basamağında hava savunma sistemleri, elektronik harp teknolojileri ve öbür savunma yetenekleri alanlarında misyon yapacak teknik işçi ve uzmanların gönderilmesinin öngörüldüğünü söyledi.
Milletvekili, mutabakat kapsamında diğer ülkelere gönderilebilecek Türk askerî çalışanının akın operasyonlarına katılmayacağını söz etti.
Bununla birlikte kelam konusu açıklamalar, askerî işçi gönderilmesine ait mutlaklaşmış bir karar yahut tamamlanmış bir görevlendirme manasına gelmiyor.
ANLAŞMANIN İLK İKİ MADDESİ
Reuters’ın 20 Ekim’de yayımladığı haberde, ajansın incelediği muahede metninin birinci iki maddesine ait detaylar da yer aldı.
Birinci maddeye nazaran taraflar, birbirlerinin toprak bütünlüğüne, egemenliğine ve memleketler arası alanda tanınmış hudutlarına yönelik tehditlerin ortadan kaldırılması için gerekli araçları kullanmayı taahhüt ediyor.
İkinci madde ise taraflardan birinin öbür bir devlet veya devletler grubu tarafından silahlı taarruza ya da askerî saldırganlığa maruz kalması halinde başka tarafların mevcut karşılıklı yardım imkânlarını kullanarak derhal takviye sağlamasını öngörüyor.
NATO Antlaşması‘nın 5. maddesiyle benzerlik taşıyan düzenleme, Birleşmiş Milletler Şartı‘nın ferdî ve kolektif legal müdafaa hakkını düzenleyen 51. maddesine atıfta bulunuyor.
Ancak mutabakata nazaran sağlanacak dayanağın kapsamı ve niteliği, yardım muhtaçlığının değerlendirilmesinin akabinde taraflarca belirlenecek. Bu sebeple düzenleme, her atak durumunda makul bir askerî kuvvetin otomatik olarak konuşlandırılmasını öngörmüyor.
İSTİHBARAT VE SİLAH SİSTEMLERİ
Reuters’a konuşan ve kimliği açıklanmayan bir Türk yetkili de Ankara’nın mutabakat kapsamındaki katkısının askerî teçhizat, istihbarat paylaşımı ve silah sistemleriyle hudutlu kalmasının beklendiğini belirtti.
Yetkili, açıklamasının yapıldığı tarihe kadar ittifak kapsamında diğer cinste bir askerî konuşlanma gerçekleştirilmediğini tabir etti.
Üç ülke, ekim ayında Riyad‘da düzenlenen toplantıda Suudi Arabistan‘a askerî kuvvet ve yeteneklerin süratli biçimde konuşlandırılmasını sağlayacak düzenlemeler üzerinde de uzlaştı.
Bununla birlikte kelam konusu uzlaşı, Türk askerî işçisinin Suudi Arabistan’a fiilen gönderildiğini göstermiyor.
HENÜZ ONAY SÜRECİNDE
Mekke Ortak Savunma Anlaşması‘nın Onaylanmasının Uygun Bulunduğuna Dair Kanun Teklifi, 21 Ekim’de TBMM Başkanlığına ulaştı.
TBMM’nin resmî kayıtlarına nazaran 2/3961 esas numaralı teklif, Dışişleri Komisyonu‘na temel, Millî Savunma Komisyonu‘na ise tali kurul olarak havale edildi. Teklifin mevcut kayıtlı durumu ‘komisyonda’ olarak görünüyor.
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 92. maddesi, Türk Silahlı Kuvvetlerinin yabancı ülkelere gönderilmesine ait TBMM’nin yetkisini ve bu yetkinin istisnalarını düzenliyor.
Reuters’a konuşan AK Partili milletvekilinin açıklaması ise muahedenin onaylanmasından sonra askerî işçi görevlendirmesi için farklı bir tezkere sunulmasının planlandığını gösteriyor.
Dışişleri Bakanı Hakan Fidan da Mekke Anlaşması‘nın hücum maksatlı olmadığını belirterek Türkiye’nin diğer bir ülkenin topraklarında akın düzenlemek gayesiyle asker göndermeyeceğini tabir etmişti.
Üçlü mutabakat, karşılıklı savunma, istihbarat paylaşımı, lojistik dayanak, savunma endüstrisi işbirliği ve terörizmle gayret alanlarında ortak hareket edilmesini öngörüyor.
