Yaşça büyük jenerasyonların “artık eskisi üzere müzikler yapılmıyor” biçimindeki sitemleri, ekseriyetle her devrin klasik bir şikayetidir. Ancak Londra Queen Mary Üniversitesi tarafından yürütülen geniş kapsamlı yeni bir araştırma, bu nostaljik serzenişlerin arkasında somut bir toplumsal gerçeklik yattığını kanıtladı.
Bilim insanları, son 60 yılda üretilen müzik yapıtlarını incelediklerinde, müzik kelamlarının ahlaki faziletlerden uzaklaşarak önemli bir yapısal dönüşüm geçirdiğini saptadı. Geçmiş on yılların dostluk, sadakat ve dayanışma kokan tanınan yapıtları, yerini artık öfke, ihanet ve toksik münasebetleri merkezine alan çok daha sert ve karanlık temalara bıraktı. Müzik kelamlarının toplumsal pahaları ve duygusal değişimleri yansıtan güçlü birer “kültürel barometre” olduğunu vurgulayan uzmanlar, faziletlere yapılan atıfların azalmasını geleceğe yönelik bir kültür kırılmasının işareti olarak kıymetlendiriyor.
Chip’in aktardığına nazaran araştırma takımı, bu dönüşümü bilimsel bilgilere dökmek için 1960 ile 2023 yılları arasında piyasaya sürülen 380 binden fazla şarkıyı mercek altına aldı. Yapay zeka teknolojileri ve gelişmiş lisan tahlili formüllerinin kullanıldığı çalışmada, onlarca yıllık müzik arşivindeki ahlaki temaların izi sürüldü. Scientific Reports mecmuasında yayınlanan sonuçlara nazaran, diğerlerine ziyan verme, aldatma, tertibi yıkma ve yozlaşma üzere olumsuz kavramları içeren şarkı sözleri her geçen on yılda artış gösterdi. Buna karşılık, şefkat, müdafaa, saflık ve dürüstlük üzere yapan ahlaki faziletlerin işlendiği müziklerin sayısı ise gözle görülür bir düşüş trendine girdi.
Rapordan çıkan bir öteki dikkat cazibeli ayrıntı ise bu durumun sanatkarların cinsiyetine ve müzik cinslerine nazaran farklılık göstermesi. Bayan sanatkarların kelamlarında şefkat, bağlılık ve bağlantı çatışmaları üzere temalar daha yoğun yer bulurken; erkek sanatkarlar ve karma kümeler ziyan verme, yıkım ve toplumsal yozlaşma üzere negatif ögelere çok daha sık başvurdu.
Türlere nazaran değişen duygular
Müzik tipleri bazında yapılan derinlemesine tahliller de şaşırtan olmayan lakin durumu netleştiren sonuçlar vermiş durumda. Ziyan verme ve yozlaşma temalarının en yüksek çıktığı alan, tabiatı gereği terslikten beslenen metal müzik oldu. Şefkat ve muhafaza hislerinin R&B ve soul müzikte yük kazandığı görülürken, saflık teması beklendiği üzere en çok dini müziklerde kendine yer buldu.
Bilim insanları, tanınan müziğin toplumların kendilerini anlatma ve kıssa aktarma biçimi olduğunu hatırlatıyor ve tanınan kültürün görünmeyen kalıplarını ortaya çıkarmak için devasa data tahlillerinin koşul olduğunu belirtiyor.
Viyana Üniversitesi tarafından yapılan destekleyici bir öteki yeni çalışma da müzik kelamlarının son yarım asırda hem çok daha basitleştiğini, hem de önemli oranda karamsarlaştığını doğruluyor. 1970’lerden bu yana yazılan sözlerde “kötü”, “yanlış” ve “acı” üzere direkt gerilim ve depresyon çağrıştıran sözlerin kullanım sıklığı doruğa ulaştı. Bu durum, genel nüfusun yıllar içindeki ruhsal ve duygusal ruh hali değişimleriyle de birebir örtüşüyor.
