Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) 12. Doruğu, 7 Ekim günü Azerbaycan’ın Gebele kentinde gerçekleşti.
Zirve dönem başkanı Azerbaycan’ın yanı sıra Türkiye, Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan, Macaristan, Türkmenistan ve KKTC önderlerini “Bölgesel Barış ve Güvenlik” temasıyla bir ortaya getirdi.
Azerbaycan Devlet Başkanı İlham Aliyev’in ev sahipliğinde ve ortalarında Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın da yer aldığı önderlerin iştirakiyle gerçekleşen tepenin en değerli sonucu, TDT’nin jeopolitik değişimler ve riskler karşısında “savunma ve güvenlik” bahislerini daha fazla gündemine alması oldu.
Zirve sonunda yayımlanan Ortak Bildiride, TDT üyelerinin ortak bir stratejik vizyon çerçevesinde global ve bölgesel mevzulara ait birlikte konum almaları gerektiği vurgulanırken, terör başta olmak üzere güvenlik riskleri karşısında işbirliğini güçlendirme vurgusu yapıldı.
TDT üyeleri ortasında münasebetlerin “stratejik ortaklık” seviyesine çıkarılması için gerekli mutabakatın yapılması davetinin yer aldığı bildirgede, Türk devletlerinin global ölçekteki potansiyeli göz önüne alınarak daha savlı amaçlar belirlemenin ve buna uygun sistemleri oluşturması gerekliliği de kayda alındı.
ALİYEV’DEN ORTAK TATBİKAT ÖNERİSİ
Zirvede yapılan konuşmalar, sonuç bildirgesinde yer alan ögelerden çok daha somut ve gelecekte gündemde olabilecek işbirliği alanlarını içerdi.
Özellikle Azerbaycan Devlet Başkanı Aliyev’in güvenlik olmadan ekonomik kalkınmanın olmayacağını vurgulaması ve bunu Güney Kafkasya’da son devirde yaşanan gelişmelerle örneklendirmesi dikkat çekti.
Aliyev, memleketler arası hukukun temel prensiplerinin ihlal edildiği bir devirde TDT ülkeleri ortasında askeri ve askeri teknik işbirliğinin kıymetine dikkat çekerek, “Bu kapsamda Azerbaycan ile Türkiye ortasında derin işbirliği mevcuttur. Son 1 yılda Türkiye ile 25’ten fazla ortak tatbikat yaptık. TDT ülkeleri ortasında savunma ve güvenlik alanlarında geniş işbirliklerini göz önünde bulundurarak 2026’da Azerbaycan’da TDT ülkelerinin ortak askeri tatbikat yapmasını öneriyorum,” diye konuştu.
Aliyev, bu öneriyi yaparken 2009’da imzalanan Nahçıvan Anlaşması’na da atıfta bulundu ve barışın korunması ve güvenliğin TDT’nin ana sorumluluklarından biri olduğunu anımsattı.
Azerbaycan Devlet Başkanı’nın ortak tatbikat teklifinin Bakü ile Moskova ortasındaki bağlantıların gergin bir süreçten geçtiği bir periyoda rastlaması açısından da dikkat alımlı. Azerbaycan, geçen sene sonunda 38 yurttaşının vefatına neden olan uçak kazasından Rusya’yı sorumlu tutuyor ve bu bahiste Putin idaresinden somut taleplerde bulunuyor.
Rusya ile daha kapsamlı alakaları nedeniyle Kazakistan, Kırgızistan ve Özbekistan’ın daha temkinli yaklaşacakları öngörülüyor. Tarafların birinci basamakta Siber Güvenlik Kurulu kurulması tarafında adım atabilecekleri kaydediliyor.
“TDT YALNIZCA KÜLTÜREL BİRLİK DEĞİL”
Cumhurbaşkanı Erdoğan da TDT’nin değişen jeopolitik tertip ve ortak riskler karşısında yeni yetenek ve vazifeleri üstlenmesi gerektiğini kaydetti.
Azerbaycan dönüşü gazetecilerin TDT’nin savunma ve güvenlik alanında daha ileri adımlar atmasının imkanlı olup olmadığının sorulması üzerine, “Türk Devletleri Teşkilatı artık yalnızca kültürel bir birliktelik değil. Stratejik bir dayanışma platformudur,” karşılığı veren Erdoğan, riskin olduğu yerde önlemlerin de alınacağını kaydetti:
“İstihbarattan, hudut güvenliğinden siber alana kadar çok boyutlu iş birliğini konuşuyoruz. Dünyada savunma harcamalarını artırma ve güvenlik konusunda ileri adımlar atma konusunda bir eğilim kelam konusu. Türk Devletleri Teşkilatı üyeleri olarak bizler de bu tarafta adımlar atıyoruz. İleri adımlar da her açıdan kıymetlendirilir ve gerektiğinde atılır.”
Erdoğan, Türkiye’nin gelecek sene TDT’de devir başkanlığını üstleneceğini de açıkladı. Türkiye’nin periyot başkanlığında hem güvenlik hem de savunma sanayi işbirliği alanlarında yeni bir ivmenin kazandırılması ve ayrıyeten KKTC’nin TDT içindeki konumunun daha görünür hale gelmesi bekleniyor.
TDT + FORMATI YAŞAMA GEÇTİ
TDT doruğunun değerli sonuçlarından biri de TDT Plus ismiyle yeni bir formatın yaşama geçmesi oldu. TDT’nin üye olmayan ülkeler ve kuruluşlarla daha esnek çalışmasını sağlayacak formatın oluşturulduğu tepe bildirgesinde yer aldı.
TDT Plus formatının, Türk Devletleri Teşkilatı’nın memleketler arası görünürlüğünün artması, tesir alanının genişlemesi ve iş birliğinin derinleşmesi yoluyla global aktör olma gayesine ulaşması açısından faydalı olacağı kaydediliyor.
ZENGEZUR KORİDORU DA TDT GÜNDEMİNDE
TDT Tepesinde ele alınan hususlardan biri de Azerbaycan ve Ermenistan önderlerinin 8 Ağustos’ta ABD Başkanı Donald Trump’ın kolaylaştırıcılığında kalıcı barış mutabakatının imzalanması yolunda attıkları değerli adım oldu.
Aliyev ve Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan’ın Beyaz Saray buluşmasından sonra gerçekleşen birinci TDT tepesinde bu mevzu ve bilhassa bağlantısallık projeleri gündemde yer aldı.
Anlaşmanın Azerbaycan ile Nahçıvan ortasında manisiz ulaşım sağlaması açısından da değerli olduğunu vurgulayan Türk devletleri, Zengezur Koridoru, Bakü-Tiflis-Kars demiryolu, Trans-Hazar Memleketler arası Doğu-Batı Orta Koridoru ve Çin-Kırgızistan-Özbekistan demiryolu aracılığıyla Avrupa-Asya ortasındaki ticaret yollarını çeşitlendirmek hedefini devam ettireceğini de kayda geçirdi.
