Ulu Önder Mustafa Kemal Atatürk’ün Ulusal Bağımsızlık Mücadelesi’ni başlattığı Sivas Kongresi’nin dün 107. yıldönümüydü. Sivas Kongresi; 1. Dünya Savaşı’nın akabinde Osmanlı Devleti ile emperyalist Batılı devletler arasında imzalanan Mondros Mütarekesi’yle Anadolu’da emperyalist işgallerin başlamasının akabinde Türk ulusunun bağımsızlık gayreti kararı aldığı yer olarak tarihe geçti.
MUSTAFA KEMAL; ULUSUN UMUDU OLUYOR
Türk ulusunda işgale karşı yansılar süratlice başlamıştı. Türk ulusunun işgallere karşı tavrı ise mütarekenin akabinde 13 Kasım 1918’de İstanbul’a gelirken limanda demirlenmiş emperyalist devletlerin donanmasını gören Mustafa Kemal Paşa’nın “Geldikleri üzere giderler” kelamı oldu.
TÜRK ULUSU ÖRGÜTLENMEYE BAŞLIYOR
İşgallere Türk ulusu reaksiyon gösteriyordu. Bilhassa 15 Mayıs 1919’da İzmir’in işgalinde Hasan Tahsin’in (Osman Nevrez) işgalci Yunan ordusuna birinci kurşunu sıkması bu reaksiyonun tarihi simgesiydi. İzmir’in işgali Türk ulusunda bir uyanışı tetikliyor, yurdun dört bir yanında işgal, mitinglerle protesto ediliyordu. Türk ulusu Kuvayı Milliye ve Müdafaai Hukuk Cemiyetleri altında örgütlenmeye başlıyordu.
MUSTAFA KEMAL ANADOLU’YA GEÇİYOR
Osmanlı Padişahı Vahdettin ve İstanbul Hükümeti; işgallere karşı “teslimiyetçi” bir yapıda hareket ediyordu. Mustafa Kemal Paşa ise Türk ulusunun örgütlenmesinin bir bağımsızlık çabasına dönüştürülmesi gerektiğini biliyordu. Mustafa Kemal; 9. Ordu Müfettişi olarak 19 Mayıs 1919’da Bandırma vapuruyla Samsun’a gitmesi, bu dönüşümü başlatmak için bir fırsat yarattı.
SİVAS’A GİDEN SÜREÇ
Samsun’a varan Mustafa Kemal Paşa; burada bulunan İngiliz birliğine rağmen; çabucak harekete geçti. Mustafa Kemal Paşa 25 Mayıs 1919’da Havza’ya gitti. Bu geçişle Mustafa Kemal, Türk ulusuna birinci seslenişini yaptı. 28 Mayıs’ta yayımlanan Havza Genelgesi’yle Mustafa Kemal Paşa; halka protestoların sürdürülmesini, kumandanlardan da ordularını dağıtmamalarını istedi.
DEVRİMİN FİTİLİNİN ATEŞLENDİĞİ YER: AMASYA
Havza Genelgesi’nin akabinde Amasya’ya geçen Mustafa Kemal Paşa; Refet Bey (Bele), Rauf Bey (Orbay), Ali Fuat Paşa (Cebesoy) ile bir araya geldi, Kazım Paşa (Karabekir) ve Mersinli Cemal Paşa ile de bağlantıya geçti. Mustafa Kemal Paşa bu isimlerle birlikte; İstanbul Hükümeti’nin Türk ulusunu felakete sürüklediğini vurgulayan, “Yurdun bütünlüğü, ulusun bağımsızlığı tehlikededir” ile “Ulusun bağımsızlığı, yeniden ulusun azim ve kararıyla kurtulacaktır” denilen, “Devrim Bildirisi” de sayılan Amasya Genelgesi’ni yayımladı. Bu genelgede Sivas’ta ulusal bir kongrenin toplanması ve bu kongre için her ilden 3 delegenin gönderilmesi istendi.
BAĞIMSIZLIĞIN İLKELERİNİN BELİRLENDİĞİ YER: ERZURUM
Sivas’a geçmek için hazırlanan Mustafa Kemal Paşa, Kazım Paşa’nın istemiyle doğu kentlerinin durumunu görüşmek için 23 Temmuz’da Erzurum Kongresi’ne katıldı. Fakat Erzurum Kongresi’nde alınan kararlar ulusal boyutta olup, bağımsızlık uğraşının prensipleri belirlendi. Bu kongrede; “Ulusal hudutlar içinde yurt bir bütündür, bölünemez” ve “Kuvayı Milliye’yi tek kuvvet tanımak ve ulusal iradeyi aktif kılmak temel esastır” kararları alındı.
AZ DELEGE KATILDI
Sadrazam Damat Ferit Hükümeti ve işgal devletlerinin tehdit ve engellemeleri altında hazırlıkları süren Sivas Kongresi’ne beklentinin altında bir delege sayısı katıldı. Delege sayısının az olması birinci düşünceyi yaratsa da bir kısmı “illerden gelme” ve bir kısmı “Sivas’ta atanma” 20–25 kadar delegenin katılımı ile Sivas Kongresi 4 Eylül’de açıldı. Ayrıyeten temsilcilerden kimileri farklı gün ve vakitte kongreye katılmışlardır. Bir hafta süren toplantılar sırasında Kongre’ye gelen birtakım delegelerle toplam sayısı 38’e yükseldi
1 HAFTA SÜRDÜ
Kongre az delegeye rağmen 1 hafta sıkıntısız sürdü ve 11 Eylül’de hem Anadolu’ya hem de tüm dünyaya yayımlanması gayesiyle bir bildirge yayımlandı. Sivas Kongresi’nde ulusal kararlar alındı. Erzurum Kongresi’nde alınan kararların ulusal boyuta getirildiği kararlar kapsamında; “Heyeti Temsiliye” tüm yurdun temsilcisi olan bir yönetim kurumuna dönüştürüldü.
ULUSAL BAĞIMSIZLIK MÜCADELESİ BAŞLATILDI
Sivas Kongresi’nde parçalanamaz kabul edilen yurdun hudutları olarak Mondros Mütarekesi’nin imzalandığı tarihteki Osmanlı hudutları kabul edildi. Sivas’ta alınan en değerli karar Anadolu ve Rumeli Anadolu müdafaai hukuk cemiyetleri “Anadolu ve Rumeli Müdafaai Hukuk Cemiyeti” ismi altında birleştirildi. Ayrıyeten Erzurum Kongresi’nde alınan “Manda ve himaye kabul edilemez” kararı da Sivas Kongresi’nde tekrarlanarak, kelam konusu karar ulusal bir anda dönüştürüldü. Böylelikle, yurdun 4 bir yanındaki bağımsızcıları tek bir çatı altına getirerek, bağımsızlık çabasının ulusal bir kimlik kazanması sağlandı.
MUSTAFA KEMAL, LİDERLİĞE YÜKSELDİ
Mustafa Kemal’in Havza’dan başlattığı süreç, Sivas Kongresi’yle ulusal bir boyuta taşındı. Sivas Kongresi’yle Mustafa Kemal; İstanbul Hükümeti ve işgal devletlerinin tüm engellemelerine rağmen Anadolu’da başlayan direnişi merkezileştirdi ve kendi liderliğini de güçlendirdi. Sivas Kongresi, Ulusal Bağımsızlık Mücadelesi’nin başlatıldığı ve Türk ulusunun ümidinin Anadolu’da olduğunu gösteren bir kongre olmuştur. Kongrede alınan kararlar ve müdafaii hukuk cemiyetlerinin birleştirilmesi birebir vakitte bağımsızlık gayretinin sonucunda kurulacak Cumhuriyet’in de üniter yapısının tabanını oluşturdu.
